Reformatorisch Dagblad recensie Otto/Wijze

16-4-2003

De geheime kamer van het kasteel

Voetnoten bij Rudolf Otto's meesterwerk "Het heilige"

J. C. Karels

Titel: "Een wijze uit het westen. Beschouwingen over Rudolf Otto en het heilige",
De Appelbloesem Pers Amsterdam, 2001
ISBN 90 74509 36 1
Pagina's: 279
Prijs: Euro 17,50

Otto deelt het lot van alle waarlijk grote geesten: ieder zichzelf respecterend auteur heeft wel een voetnoot bij zijn werk geplaatst. Het boek "Een wijze uit het westen", dat verscheen als preludium op de Nederlandse vertaling van "Das Heilige", bevat commentaren van Johan H. Bavinck, Hendrik Berkhof, Willem J. Aalders, Doede Nauta, Karen Armstrong, Simon Vestdijk, Ger Groot, Henriette Roland Holst, Helen Schucman, Emmanuel Levinas, Fokke Sierksma, Mircea Eliade en tientallen anderen.

Naast de bijval en bewondering was kritiek zijn deel. Zo merkte de VU-hoogleraar D. H. Th. Vollenhoven terecht op dat van een getuigenis voor God of tegen satan bij de Marburgse godsdienstwetenschapper geen sprake is. Dat zal de reden zijn waarom dominee Johannes Willem Dippel, sprekend over Otto, bij zijn vertaling (1928) van "Das Heilige" erin slaagde religieuze vogels van diverse pluimage op щщn lijn te krijgen: "De vrijzinnige juffrouw, die me toevertrouwde dat ze 't liefste kerkte bij dominees die haar aan 't huilen brachten, is blijkbaar uit hetzelfde psychische hout gesneden als de Kersteniaanse visser, die in de prediking de donder van het oordeel prachtig vindt, want "we motte gesloage worden!""

Stof en as
Zonder de vrijzinnige dame en de visser op щщn hoop te gooien, kunnen we inderdaad vaststellen dat Otto's boek gedachten vormgeeft die in de bevindelijk gereformeerde godsdienst niet onbekend zijn. Volgens hem "lijdt het geen twijfel, of ook het christendom moet spreken over "de toorn Gods", ondanks Schleiermacher en Ritschl." Hij tekent daarbij aan dat het afwerende, vreesaanjagende moment in het religieus beleven "alleszins storend is voor die groep van mensen, die alleen goedheid, mildheid, liefde, betrouwbaarheid en in het algemeen slechts momenten van een naar-de-wereld-toegewend-zijn in het goddelijke willen aanvaarden."

Over de afhankelijkheidservaring van het "stof en as" zijn tegenover de goddelijke overmacht, die rooms-katholieke en protestantse mystici met elkaar verbindt, spreekt Otto het liefst in de taal van de hymne. Hij citeert Gerhard Tersteegen, de grootste protestantse mysticus in de tweede helft van de achttiende eeuw, en geestverwant van Lodenstein:

Gott ist gegenwartig

Alles in uns schweige

Und sich innigst vor Ihm beuge