Schwarzenberský Plavební Kanál

In 2002 brachten we onze zomervakantie door in Tsjechië. Op de kaart had ik nog geen kanaal kunnen ontdekken toen ik in een boekje over Zuid-Bohemen las dat er een kanaal moest zijn dat tegen de Duitse en Oostenrijkse grens ligt en dat gebouwd is tussen 1789 en 1823, het Schwarzenbersky Plavebni Kanal. Het kanaal zou zelfs door een tunnel voeren.
Uitgerust met fiets en kaart probeer ik met de auto zo dicht mogelijk bij het kanaal te komen. Er staan weggetjes op de fietskaart die naar het kanaal leiden maar deze blijken in de praktijk verboden terrein voor auto’s. In Stozec parkeer ik de auto op een bewaakte parkeerplaats vlakbij het station. Op de fiets ga ik naar boven over een landweggetje. Na een fikse klim kom ik op de plek waar het kanaal zou moeten zijn. Ik zie echter alleen een drooggevallen sloot. Langs deze sloot die bij nadere beschouwing met stenen wanden en een stenen vloer blijkt te zijn uitgerust, fiets ik verder. Na enige tijd kom ik tot de conclusie dat dit toch inderdaad het kanaal moet zijn waarover ik heb gelezen.
	Na een aantal kilometers fietsen kom ik bij een tunnel. Het kanaal gaat hier dwars door de Presivec-heuvel. De tunnel heeft een feestelijk versierde entree: het lijkt wel een soort van kasteelpoort. Ik loop de tunnel in maar deze is na tien meter afgesloten door een hek. Ik volg het pad over de heuvel heen en vind daar het kanaal bij de andere opening van de tunnel, terug. Er staan een aantal huizen bij elkaar. Dit moet het dorpje Jeliní zijn. Er worden ook drankjes verkocht. De menukaart in het Tsjechisch is voor mij niet te lezen. Ik vraag in het Duits of er iets te eten is. Het meisje achter het loket spreekt slechts enkele woorden Duits. Het onderste op de kaart is iets ‘mit Senf und Brot’. Het bestelde blijkt een worst te zijn met een plakje brood en een beetje mosterd. Het smaakt heerlijk.
Na het broodje fiets ik verder. Het kanaal gaat hier vrij steil naar beneden en komt onderaan samen met een ander kanaaltje. Het lijkt wel een soort van wissel. Daarna stroomt er water door het kanaaltje. Het kanaal ligt steeds onder afschot. Ik fiets de hele tijd iets naar beneden.
	Alle elementaire zaken die bij de bouw van een kanaal door de bergen te pas komen, zijn te zien. Ik zie een overloop uit 1843. Ook is er een houtconstructie waarbij een bergstroompje deel in deels over het kanaaltje wordt gevoerd. Ik zie ook een aquaduct. Het kanaal volgt de berghelling en zo’n zes meter eronder voert een riviertje dat van de helling afkomt.
Het valt me op hoeveel Tsjechen er langs het kanaal wandelen en fietsen. Ik zie hele families, sportclubjes en vaders die met hun jonge kinderen een stukje gaan fietsen. De lichtval door het bladerdek geeft aan het kanaaltje een bijzonder idyllisch karakter.
Na een flink stuk rijden kom ik bij een informatiebord over het kanaal. Het Schwarzenberský Plavební Kanál is gebouwd tussen 1789 en 1823 in opdracht van de Prins van Schwarzenberg volgens een plan van Josef Rosenauer. Het kanaal is meest 2,50 meter breed en 1 meter diep. Het is in twee fases gebouwd. Het gedeelte van het kanaal waar ik eerst langs kwam (tot en met de tunnel in Jeliní) blijkt het laatste gebouwd (1821-1823). Het stuk waar ik nu sta en waar ik op het informatiebord kijk, is eerder gebouwd. Het totale kanaal is ongeveer 52 kilometer lang. Het kanaal begint bij de Tsjechisch-Duitse grens bij de beek Světlá en voert naar het oosten en gaat over de Europese waterscheiding tussen Elbe en Donau naar de rivier Große Mühl in Oostenrijk. De Große Mühl komt uit in de Donau. Het Schwarzenberský Plavební Kanál is ongeveer 100 jaar gebruikt voor het transport in de richting van Wenen. In totaal is er zo zo’n acht miljoen kubieke meter hout getransporteerd. Het vervoer naar Wenen heeft tot 1891 plaatsgevonden. Het laatste houttransport naar Haslach vond plaats in 1916. In de hoogtijdagen van het kanaal werkten zo’n 800 mensen aan het houttransport.
Later vind ik op mijn fietskaart nog zo’n kanaaltje voor houttransport: het Vchynickó-Tetovsky Plavební Kanál. Ook dit kanaaltje is uit dezelfde periode (1799-1800) en ligt hoog op de berghellingen op zo’n 900 meter hoogte. Het is 14,4 kilometer lang. Het kanaaltje voert van de rivier Vydra naar de rivier Křemelná. Hier stroomt nog volop water door het kanaal. Over het water liggen een aantal mooie stenen bruggetjes.
	Een paar kilometer verderop wordt duidelijk waarom er zoveel water stroomt. Het water wordt er afgetapt en nu gebruikt voor een elektriciteitscentrale op waterkracht. Na de waterkrachtcentrale is al het water verdwenen en kan ik de constructie van het kanaal goed bekijken. Vooral op de iets steilere stukken heeft het kanaaltje wanden die uit grote rechthoekige blokken natuursteen zijn opgebouwd en een stenen vloer. Ook is de vloer soms deels uit hout gemaakt.
Bij een aftakking van het kanaal kan ik de constructie nog beter bekijken. Door verval is de constructie blootgelegd. Op dit steile stukje zijn twee zware balken naast elkaar gelegd waarop om de anderhalve meter een zware houten dwarsverbinding is gespijkerd. De spijkers zijn wel dertig centimeter lang. De ruimte tussen de dwarsbalken is opgevuld met zware stenen. Daaroverheen werd dan weer met balken de daadwerkelijke vloer samengesteld.

Een eindje verder kom ik bij U Sedla aan het einde van het Vchynicko-Tetovsky Plavebni Kanal. We zijn hier op 840 meter hoogte. Vanaf hier gaat het steil naar beneden. De oorspronkelijke constructie is evenwel in 1939 vervangen door een betonnen buis.