Voor diegenen die zich geen echte spectrum analyser kunnen veroorloven is de panorama ontvanger een uitkomst. Het meetapparaat dat hier gepresenteerd wordt is rond 1990 ontstaan uit een ontwerp in 'RF Design'. Het is later, in aangepaste vorm, gepubliceerd in ' Het 2e HF knutselboek ' van Rinus Jansen (uitgave van Kent Electronics). Door het beschikbaar komen van goedkope TV tuners ontstond er in die tijd een flinke hausse in de zelfbouw van de low-budget spectrum analysers die toch maar beter met de term panorma ontvanger of spectrum monitor aangeduid kunnen worden.

Met dit apparaatje kan bijvoorbeeld bekeken worden of het low-pass filter wat u gebouwd heeft inderdaad de harmonischen, die zo hinderlijk aanwezig waren, heeft weggehaald. Met een goede stappenverzwakker kunnen semi-professionele metingen gedaan worden. Daarnaast kan met een aangesloten antenne een deel van een radioband bekeken worden. Zo kan er snel vastgesteld worden of er (radio) activiteit is (' spectrum monitor ' functie). Ook het opsporen van stoorbronnen is iets wat deze ontvanger uitstekend kan; al snel wordt duidelijk in welk frequentiegebied de meeste storing wordt veroorzaakt. De VFO's in de 1 euro FM-radiootjes (veelal te koop bij de grootgrutter of lokale drogist) willen nog wel eens stevig stralen; ruisbulten tot ver in het UHF bereik is niet iets waar je op rekent. Deze meetontvanger maakt ze zichtbaar ! Kortom legio toepassingen en na de panorma ontvanger enige tijd te hebben gebruikt zult u zich afvragen hoe het u altijd zonder heeft gekund. Naast de schakeling is er ook een 50 MHz markers toegevoegd die frequentiebepaling eenvoudig maakt. Wellicht ten overvloede; naast de panorama ontvanger is nog wel een (eenvoudige) oscilloscoop nodig om de spectra zichtbaar te maken.

Fig. 1 De panorma-rx opgebouwd op pcb

Als afstemdeel is een Philips TV tuner met compleet bereik gebruikt. Voordat u uw oude Philips TV weggooit; controleer even of er nog een bruikbare tuner in zit ! De UV616 (of UV615) heeft een frequentiebereik van 47-860 MHz. Dit bereik is in vier banden opgesplitst. Evt. kan ook een andere varicap-afgestemde tuner b.v. de UV815 of UV816 (zelfde bereik gespreid over drie banden) worden gebruikt. De truc van de schakeling zit hem in het feit dat de regelbare afstemspanning als periodiek driehoekssignaal (op-/aflopend van 1 tot 28 VDC) wordt aangeboden; zo wordt telkens dezelfde band van het begin tot het eind " doorgesweept ". Als dit voldoende snel wordt gedaan en het sweepsignaal wordt aan de X-ingang (hor.) en het uitgangssignaal wordt aan de Y-ingang (vert.) van de oscilloscoop aangeboden, dan ontstaat vanzelf een plaatje van het frequentie spectrum (van één van de vier geselecteerde (deel)banden).

Het van de tuner afkomstige middenfrequent signaal van ongeveer 38 MHz wordt via een bandfiltertje, gevormd door de KANK3335 en een 10 p condensatortje, toegevoerd aan een SA/NE612 mixer. Hier wordt het signaal gemengd met een X-tal oscillator signaal van circa 27 MHz. Het resulterende 10,7 MHz signaal wordt via een keramisch filtertje toegevoerd aan een ordinaire CA3089 FM-detector; hiervan wordt de S-meter uitgang benut omdat deze een prima bruikbaar logaritmisch uitggangssignaal levert. Dit signaal wordt naar de Y-ingang van de oscilloscoop gevoerd. Het uitgangssignaal van de driehoeksgenerator wordt aan de X-ingang geknoopt. Het X-signaal zorgt voor de horizontale beweging op het beeld (' een streep ' ); de aanwezige signalen op de gesweepte band worden als "paaltjes" - omhoogrijzend uit de horizontale streep - zichtbaar. De ' paalhoogte ' is een maat voor de signaalsterkte. Wat zou mijnheer Fourier dit graag hebben willen zien! De horizontale streep ziet er uit als een graslandschap , dit is ruis.

Omdat niet alleen bij de opgaande flank, maar ook bij de neergaande flank van de driehoeksafstemming spanning er een beeld geschreven wordt, is m.b.v. een blankingpuls de terugslag onderdrukt (of eigenlijk ver naar boven opgeschoven zodat de teruggaande beeldlijn onzichtbaar wordt).

Fig. 2 Het schema van de panorama ontvanger/spectrum monitor/spectrum analyser

De schakeling trekt zo'n 150 mA. Met S2, een vier-standen schakelaar, wordt de gewenste band gekozen. Met schakelaar S1 wordt de marker-generatoor ingeschakeld. De marker zal tot 600 MHz harmonischen laten zien, zonder dat er een galvanische verbinding met de tuner ingang gemaakt is. Met de potmeter ' sweep width ' wordt de breedte van de sweep (zwaai) ingesteld. Met de tien-slagspotmeter ' Centre Freq ' kan exact in het midden van de band worden afgestemd. De ' gain ' potmeter regelt de versterking van de tuner.

Naast de in het schema afgebeelde 50 MHz marker heb ik ook nog een vaste 20 MHz marker en een variabele VHF- en UHF oscillator ingebouwd. Ik heb het geheel ondergebracht in een oude video-recorder behuizing waarvan ik de trafoo met gelijkrichtcircuit gebruikt heb. Ook is een ontvangst circuit toegevoegd die analyse van een deel van de KG-band (500 KHz - 7 MHz) mogelijk maakt. Een LF-versterkertje met ingebouwde luidspreker maakt gebruik als standby-ontvangertje ook mogelijk. Erg prettig wanneer er ruimte genoeg voor hande is !

Dit project leent zich bij uitstek om naar eigen inzicht hulpcircuitjes toe te voegen (freq. teller (uitgang) / (geijkte) verzwakkers / afstembare oscillators).

Fig. 3 Panorama-rx en deel circuits in oude videorecorder behuizing

Fig. 4 Blik in het inwendige. Rechtsvoor de tuner. In het midden een KG analyser en achterin de hulposcillators en markers.

Kent Electronics levert een kant-en-klaar bouwpakket voor deze ontvanger. Zie voor de URL van Kent bij de 'Links'.