HANS WARREN - Nieuws
Hebben we iets gemist, of heb je persoonlijke herinneringen aan Hans
Warren?
Mail ons
Verschenen:
23/1/2012: De nieuwe bloemlezing uit het Geheim dagboek ligt in de winkel!
Momenteel werkt Mario Molegraaf aan de biografie van Hans Warren. Op zijn ontdekkingstocht door het leven van Warren stuit hij regelmatig op interessante vondsten. Op de eerste dag van elke maand deelt hij zo'n vondst met de bezoekers van onze website.
‘Ik voel mezelf meer een Mennes dan een Warren,’ noteert Hans Warren op een gegeven moment in zijn dagboek. Een gevoel dat hem werd bijgebracht door zijn moeder, zelf een Mennes, Albertina Femmetje, geboren op 28 februari 1894, om vijf uur ’s morgens om precies te zijn. Vooral voelde Hans Warren zich verwant aan zijn overgrootvader. Mei 1943 loopt hij rond met lang haar, enorme bakkebaarden en het brilletje van deze Jan Alberts Mennes. Hij is de meest illustere figuur uit Hans Warrens voorgeslacht, hij haalde de Encyclopedie van Zeeland en zelfs een website als Orgues en France et dans la monde. ‘Ce facteur, ancien de chez lohmann et de chez preuniger, s’était installé en 1843 à son compte à Middelburg et s’était spécialisé dans la construction de petits orgues.’ Volgens de gegevens van de kerkelijke gemeente Groningen is hij, een zoon van Gerrit Mennes en Maria Pol, op vrijdag 3 juli 1807 in de Martinikerk gedoopt.
Over de volgende drieëndertig jaar van zijn bestaan valt niet veel te achterhalen, ook niet in de enorme doos met tekeningen en nota’s van hem in het Gemeentearchief van Rotterdam. In elk geval belandt Jan A. Mennes in 1840 te Middelburg als knecht van Diederik Hendrik Lohman (1797-1856), een beruchte telg uit een beroemd geslacht van Groningse orgelbouwers. Al snel gingen hij en een andere Lohman, de uit Utrecht afkomstige G.H. Preuniger (1814-1851), zonder Lohman verder, zo blijkt uit de advertentie van oktober 1840. Ook tussen hen kwam het tot een breuk, zie de twee andere knipsels van november 1842. In 1850 trouwt Jan A. Mennes met een veel jongere vrouw, de twee kinderen die ze al hebben, worden bij die gelegenheid erkend en gewettigd. Eind 1890 overlijdt hij. Even was het een familiebedrijf, J.A. Mennes & Zonen, vervolgens & Zoon, toen verdween ook die ene Zoon. Maar hij was de trots van de familie, en hij kijkt ook trots op het schilderijtje dat van hem bestaat, met rechtsboven een heus familiewapen. Alleen draagt hij op het portret geen brilletje. Híj had dat niet nodig om zich te voelen wie hij was, Jan Albert Mennes, orgelmaker.
Mario Molegraaf
Momenteel werkt Mario Molegraaf aan de biografie van Hans Warren. Op zijn ontdekkingstocht door het leven van Warren stuit hij regelmatig op interessante vondsten. Op de eerste dag van elke maand deelt hij zo'n vondst met de bezoekers van onze website.
Hij wordt niet vaak genoemd in Hans Warrens dagboek, zijn grootvader Johannes Warren. En als zijn naam valt, is het vooral in verband met het benijdenswaardige huis dat hij bewoonde op Boulevard de Ruyter te Vlissingen. In de tuin van dat huis ontluikte Hans Warrens liefde voor duiven. Maar één document van zijn grootvader heeft hij zijn leven lang bewaard: diens soldatenboekje.
Een selfmade man, in de krant kom je zijn naam wél dikwijls tegen. Soms in de familieberichten, bijvoorbeeld als begin 1897 zijn vrouw overlijdt, 'in den ouderdom van bijna 31 jaren, mij nalatende 7 nog jeugdige kinderen, te jong om hun zwaar verlies te beseffen.' Een van die jonge kinderen was Hans Warrens vader. Hij laat het niet op zich zitten, het volgende jaar kondigt Johannes Warren in dezelfde krant aan weer te gaan trouwen. Er komen dan nog vele kinderen bij. In de advertentie over de ondertrouw kan de voormalige timmerman zich als 'aannemer en bouwkundige' presenteren. In die rol beheerst hij jarenlang het Vlissingse nieuws. Een nieuw politiebureau? Het lelijke gat volbouwen om van de boulevard een parel te maken? Veertig arbeiderswoningen voor scheepswerf De Schelde? Warren regelt het wel, dat laatste voor de som van 108.000 gulden. In een stuk 'Isolement', voor het eerst verschenen in een aan hem gewijd nummer van het tijdschrift Maatstaf, vertelt Hans Warren iets meer over zijn grootvader. Dat hij door een val van een steiger invalide werd. Dat hij 'in de zwartste oorlogstijd in een papieren zak in Amsterdam' zou zijn begraven. In de oorlog werd het grootste deel van de Vlissingse bevolking geëvacueerd. Ook Johannes Warren moest de stad verlaten. Op 5 mei 1943 stierf zijn tweede vrouw. Zijn persoonskaart, bewaard in het Stadsarchief van Amsterdam, vermeldt dat hij zich daar een paar dagen eerder had gevestigd, Jan van Galenstraat 113 - III, het huis van een dochter en een schoonzoon. Op de persoonskaart staat koel 'Overleden te Asd op 13 Mei 45'. Een door de schoonzoon ondertekende advertentie spreekt nog van 'zacht en kalm'. Maar het is alleen door dit soldatenboekje dat we de man letterlijk en figuurlijk in de grijze ogen zien.
Mario Molegraaf
Van de catalogus die antiquariaat Fokas Holthuis maakte van Niek Oele's Warren-collectie (zie nieuws 15 juni 2011) zijn na lange tijd 35 luxe-exemplaren gedrukt, met als bibliofiele bijlage een genummerde uitgave van twee nagelaten gedichten van Hans Warren (met de hand gezet en gedrukt door Nick ter Wal).
Onder de kop Facebook of dagboek? bespreekt Ria Zifkamp in de Gaykrant van deze week de nieuwste bloemlezing uit Geheim dagboek. In haar enthousiaste bespreking roept ze jonge lezers van de Gaykrant op vooral eens een dagboek van Warren ter hand te nemen: je mist anders wel heel veel moois!
Momenteel werkt Mario Molegraaf aan de biografie van Hans Warren. Op zijn ontdekkingstocht door het leven van Warren stuit hij regelmatig op interessante vondsten. Vanaf nu deelt hij op de eerste dag van elke maand zo'n vondst met de bezoekers van onze website. Vandaag presenteren wij met enige trots de eerste aflevering van deze serie: mogelijk het allereerste gedicht van Warren.
Dit treurige velletje papier bevat mogelijk Hans Warrens eerste, nog bekende gedicht. Ongedierte heeft van de datering rechtsonder weinig over gelaten: 1 D is nog te zien en achteraan bungelt een 4. Er heeft 1 December 1934 gestaan. Een paar dagen later, vernemen we uit de krant, nam meester De Priester in Borssele afscheid ‘als hoofd der openbare school, wegens het bereiken van den 65-jarigen leeftijd.’ Huibregt de Priester, in 1869 in Borssele geboren, had in 1909 zijn vader opgevolgd. De benoeming was geen sinecure geweest, hij kreeg in de gemeenteraad uiteindelijk vier van de zeven stemmen. In het dorp reageerde men opgetogen. Zodra de benoeming bekend was, ontplooide – weer volgens de krant – ‘een aantal ingezetenen de nationale driekleur en stroomde het felicitaties.’ Het enthousiasme over meester De Priester is in Borssele nooit bekoeld. Hij was een baken van gematigdheid in het dorp, waar de Gereformeerde Gemeente en de SGP een enorme aanhang hadden en hebben. Hij kwam om toen geallieerde troepen probeerden Duits geschut uit te schakelen, op 12 oktober 1944, 74 jaar oud. Hans Warren, die de naam van zijn onderwijzer altijd met eerbied noemt, vermeldt in zijn dagboek ‘de tragische dood van de goede meester De Priester die in zijn voortuin stierf toen zijn huis een voltreffer kreeg.’ Zijn voormalige leerlingen boden in 1946 de grafsteen aan. Meester De Priester ligt op dezelfde begraafplaats als Hans Warren. Eigenlijk zou de gemeente de vervallen grafsteen van de populaire hoofdonderwijzer, een oorlogsslachtoffer bovendien, moeten laten restaureren. In plaats daarvan kondigt een bordje dreigend aan dat de grafrechten zijn verstreken. Meester De Priester was veel meer dan een onderwijzer, hij had bijvoorbeeld ook een kinderkoor opgericht. ‘De leerlingen zongen hun scheidenden meester een afscheidslied toe,’ staat in het krantenbericht over de gebeurtenissen op 5 december 1934. Een lied op onbekende melodie, maar veel wijst erop dat op de woorden van de toen dertienjarige Hans Warren is gezongen. En wel deze woorden: ‘Wel meer dan 40 jaar geleên…’
Mario Molegraaf
In het nieuwe jaar worden we niet meer dagelijks verrast met mooie citaten uit Warrens dagboek. Op 16 december van het afgelopen jaar publiceerde Rutger Vahl, na ruim twee jaar en 6090 tweets, zijn allerlaatste tweet uit Geheim Dagboek. Het was de laatste tekst die Warren zelf, op 16 december 2001, in zijn dagboek schreef. De dagboektwitteraar had maar liefst 1115 volgers. Mede namens hen: bedankt, Rutger!
Op 31 december citeerde Mario Molegraaf, in zijn bespreking van Sport & Seks van Mels van Driel, in vele regionale kranten Warrens gedicht 'De wielrenner'.
DE WIELRENNER
Ik fietste; een prachtige, ranke
donkere wielrenner suisde me voorbij.
Glimp van vooroverhangend krulhaar,
de geur die daarbij hoort,
ruige, gebronsde benen.
Stoplichten, net op rood springend,
en voor fietsers zeer langdurig, naar ik wist.
Hij schoot er schaamteloos doorheen.
Hans Warren stond, samen met Mario Molegraaf, aan de wieg van Meulenhoffs dagkalender. De eerste dagkalender was die over 1985 (verschenen in 1984) en tot zijn dood in 2001 heeft Warren de dagkalender verzorgd. Na Warren heeft Molegraaf een jaar de dagkalender alleen samengesteld en na hem volgde een reeks van andere samenstellers. De dagkalender voor 2012 is de laatste. Onder het motto 'Water' verzamelden Tjitske Jansen en Victor Schiferli gedichten 'over water in alle mogelijke verschijningsvormen: regen, sneeuw, plassen, meren, zeeën, van gewoon kraanwater tot de natgehuilde stoep van Piet Paaltjens'.
De proeven liggen op schema. De nieuwe bloemlezing, een stevige pil, zal rond 19 januari 2012 gaan verschijnen bij Bert Bakker/ Prometheus. De oorspronkelijke titel Tussen zelfkant en platteland komt te vervallen. De bloemlezing gaat nu Geheim dagboek 1942–2001 heten. Voor deze bloemlezing heeft Mario Molegraaf een nawoord geschreven. Vandaag, 19 december - de tiende sterfdag van Hans Warren, publiceren wij zijn nawoord op de website.
Voorpublicatie: Het nawoord bij de bloemlezing Geheim dagboek 1942-2001 (Bert Bakker/Prometheus 2012) (pdf)
Met dank aan Mario Molegraaf
Op 10 december 2010 bestond de website van de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren (www.dbnl.org) tien jaar. Ter gelegenheid daarvan kwamen meer dan 75 Nederlandse en Vlaamse dichters in het Amsterdamse Pakhuis De Zwijger bijeen om een eerbetoon te brengen aan hun grote voorgangers: De Langste Dag. Intussen staan alle optredens on-line, dus ook dat van de dichter Jos Versteegen, die op die dag negen gedichten van Warren voorlas.
Het magistrale oeuvre van Plato, in de vertaling van Hans Warren en Mario Molegraaf, is deze maand verschenen in een goedkope editie. Drie dikke delen in een box, in een eigentijdse vormgeving. Verkoopprijs € 29,95,-.
Op zondag 4 december signeren wij ons nieuwste wandelboek Het beste mijner paradijzen. Wandelen door het Gooi met Van Eeden, Van Deyssel en anderen, op de Beurs van kleine uitgevers in Paradiso.
Tijdstip: 14.00 – 15.00
Plek: Paradiso, Weteringschans 6 1017 SG Amsterdam
Klik hier voor de Beurskrant
Tussen zelfkant en platteland, de bloemlezing uit het complete dagboek die in oktober zou verschijnen, is vertraagd. Samensteller Mario Molegraaf is de afgelopen maanden druk geweest met het vertalen van de grote biografie van Vincent van Gogh, die onlangs verscheen en veel publiciteit heeft gekregen.
Toevallig ook vandaag: een interview met Mario Molegraaf over Griekse poëzie en zijn vertalingen daarvan op Taal.gr.
Martin van der Kamp fotografeerde de grafzerk van Willem Palsenbarg, begraven in Vorden.
Palsenbarg, vogelkenner, had een boekhandel aan de Lange Vorststraat in Goes en Warren, toen nog een middelbare scholier, raakte met hem bevriend. Samen maakten ze lange tochten in de natuur. Warren is diep onder de indruk van Palsenbargs gave om met dieren te communiceren; dieren die in paniek zijn wist hij te kalmeren.
‘Deze gave heeft hij niet op mij over kunnen dragen, maar van zijn fenomenale kennis van vogels heb ik veel geleerd. Ik was er trots op dat ik hem op één heel beperkt gebied de baas bleek: ik was beter in het thuisbrengen van de geluiden van allerlei bosvogels.’ (Noordnol, p. 12-13)Er is een tijd dat Warren en Palsenbarg elkaar bijna dagelijks zien. In de tuin tegen de Oostwal aan houdt Palsenbarg zijn duiven, vooral Nederlandse sierpostduiven, het ras dat hij ‘had helpen creëren en vervolmaken’ (GD 1958-1962, p. 27). Maar in de jaren die Warren in Parijs doorbrengt, verflauwt het contact. Ook omdat Palsenbarg zich niet of nauwelijks interesseert in literatuur en kunst. Als Warren eind jaren vijftig in Zeeland terugkeert, herstelt het contact zich. Door Palsenbargs enthousiasme en wijze raad gaat Warren weer over tot het houden van duiven.
In 1963 gaat het fysiek slecht met Palsenbarg. Hij doet zijn winkel in de Lange Vorststraat van de hand, geeft Warren muziekboeken en jaargangen van onder meer Avicultura cadeau. De sierduiven worden op zijn verzoek door Warren geslacht. Tot rentenieren, zoals Palsenbarg wilde, komt het niet, want aan het einde van het jaar sterft hij aan kanker. ‘Een vaderlijke vriend’ noemde Warren hem in een in memoriam dat hij in zijn dagboek schreef. ‘Een leermeester (…), niet alleen bij de natuurstudie (…). Ook zijn mensenkennis, realiteitszin, nauwgezetheid en plichtsbetrachting bewonderde ik, en ik streefde er naar hem daarin na te volgen.’ (GD 1963-1970, p. 43)
In Trouw van vorige week zaterdag 17 september schreef Monica Wesseling, onder de titel 'Poëtisch in nuchter Zeeland', een lang stuk over de Hans Warren Wandeling uit het boekje 'Sporen in de Zak' (waarover wij eerder uitgebreid berichtten). Het is een mooi stuk, maar wij kunnen het niet nalaten hier nog eens te wijzen op onze eigen veel uitgebreidere Warren-wandelingen verzameld in Hart van mijn land, ik ben terug (Bas Lubberhuizen 2007), momenteel te koop voor slechts 6 Euro.
In 2009 schreven wij in De Parelduiker een stuk over Bernard Sijtsma, gevolgd door het niet eerder gepubliceerde verhaal over zijn eerste bezoek aan Gerard Reve. Het was het begin van enige hernieuwde belangstelling voor Sijtsma, die nu heeft geresulteerd in Aber gnädige Frau, een postume bundeling van grotendeels niet eerder gepubliceerde verhalen. Uitgegeven door Uitgeverij Elletra en daar ook te bestellen.
Vanaf begin september is in 't Kerkje van Ellesdiek (Ellewoutsdijk) een tentoonstelling ingericht over het werk van Adrie Duvekot (overleden in 2004), bij lezers van Geheim dagboek bekend als 'Willem'. In oktober zijn er nog open middagen op zaterdag 15 en 29 oktober en zondag 2 en 30 oktober, steeds van 13.30 tot 16.00 uur. Er zijn natuurlijk ook tekeningen te bewonderen (en te koop) van het geboortehuis van Warren, op de dijk bij Borssele, dat later het huis van Duvekot werd.
Naast Tom Lanoye en Jos Versteegen heeft ook schrijver Gerard van Emmerik zich tijdens zijn studie verdiept in het werk van Hans Warren. Voor zijn MO-Nederlands schreef hij een uitgebreide paper over Warren en zijn dagboeken. De dagboeken hebben Van Emmerik altijd weten te boeien, van de Parijse jaren tot aan het einde in 2001.
Op zijn beurt werd Warren gegrepen door de verhalenbundels van Van Emmerik. In een recensie van Van Emmeriks tweede verhalenbundel De stem van de meester (1995) schrijft Warren: Van Emmeriks verhalen hebben juist iets geheimzinnigs. Het wordt aan de lezer overgelaten de suggestieve flarden en terloopse details aan elkaar te knopen.
Deze week verschijnt Van Emmeriks lang verwachte roman De Kippenjongen. Een roman waar ‘het draait om verlangen, jaloezie en uiteindelijk om liefde’. Een roman om naar uit te kijken.
De flaptekst:
Kippenboer Lucas, een kinderlijke geest in een sterk lichaam, leeft samen met de veel jongere Noor in een isolement op hun Veluwse boerderij. Hij heeft zijn kippen, zij haar correspondentievriendinnen en haar dromen. En ze hebben elkaar. Als er na twintig jaar onverwacht een baby komt, is het gedaan met hun liefde. Er is iets mis met het kind. En meer nog: met de ouders. Een wanhoopsdaad van Lucas drijft het kind definitief in de armen van Noor.
Martin van der Kamp uit Heerenveen fotografeerde deze zomer in Hoedekenskerke (gemeente Borsele)
het voormalige wachtlokaal van de veerboot naar Terneuzen.
'Hiervandaan vertrokken Warren en Sibylle in juli 1944 voor hún weekje vakantie.'
Wie de dagboeken kent, heeft gelezen over de reizen die Hans Warren heeft gemaakt naar Griekenland. Tijdens deze reizen verzamelde Warren ansichtkaarten van plekken en objecten die hij had gezien. Deze ansichtkaarten werden dit voorjaar te koop aangeboden door Fokas Holthuis in een speciale aan Warren gewijde catalogus. Ria en Ton Zifkamp kochten deze ansichtkaarten en zochten er in Geheim dagboek Warrens notities bij. Zo ontstond het kleurrijke document Het Griekenland van Hans Warren, een bijzondere kijk- en leeservaring voor elke liefhebber van het dagboek.
Klik op de foto van de leeuwenpoort van Mycene (één van de ansichtkaarten uit de verzameling) als je altijd al hebt willen weten wat Warren op zijn reizen heeft gezien (pdf).
Met veel dank aan Ton en Ria Zifkamp!
In oktober verschijnt de eerder aangekondigde bloemlezing uit het complete Geheim dagboek bij Uitgeverij Prometheus. De titel wordt Tussen zelfkant en platteland, de omvang ca. 400 pagina's, en ook het omslag is intussen bekend, een ontwerp van Bart van den Tooren.
De catalogus van de uitgever meldt verder:Een van de grootste sensaties van de afgelopen decennia was het verschijnen van het dagboek van Hans Warren. Vanaf 1942 tot zijn dood in 2001 op tachtigjarige leeftijd keek hij in de spiegel én door het raam, genadeloos voor zichzelf, ironisch over anderen. Een unieke verkenning van een mensenleven dat zich beweegt tussen hooglied en schaamluis, tussen platteland en zelfkant en tussen het woelige Parijs en het weelderige Zeeland. Hans Warren aanbad de mooie jongens, maar stichtte ook een gezin met een vrouw uit Engeland. Hoe intiem het dagboek ook is, Hans Warren blijkt tegelijk de kroniek van zijn tijd te hebben geschreven. Niemand beleefde de Tweede Wereldoorlog, de rampzalige overstroming van 1953 en de vernietiging van de natuur zoals hij. Deze keuze met louter hoogtepunten uit zestig jaar Geheim dagboek is daarom niet alleen een overrompelend document over een schrijversbestaan, maar bevat ook het verhaal van een bewogen eeuw.
Ruim 25 jaar lang verzamelde Niek Oele het oeuvre van Warren. Tot hij vorig jaar alles zo goed als compleet had en het, na lang tobben, van de hand deed aan antiquariaat Fokas Holthuis.
Fokas heeft 'met plezier en bewondering de afgelopen maanden Oele's verzameling Hans Warren uitgeplozen en geboekstaafd'. Vandaag is de catalogus verschenen, een rijke catalogus van dichtbundels, dagboeken, bibliofiele edities, vertalingen, vogelgidsen en curiosa. Wat te denken bijvoorbeeld van de camera waarmee Warren aan het einde van de jaren veertig zijn foto's maakte. Of de volledig met de hand geschreven uitgave Zeven gedichten van liefde. Er is een exemplaar van Geheim dagboek in een prachtig heelleren band, er zijn originele brieven (bijvoorbeeld van Warren aan Oele), je vindt er de scriptie die dichter Jos Versteegen over De Olympos van Warren schreef en zelfs het exemplaar van Duiven op Bouvet dat wij aan Oele cadeau deden (een wonderlijke ervaring).
Het is moeilijk om met de hand op de knip de catalogus te bekijken. Wie durft klikt hier:
Van Ans Kloet kregen we de volgende e-mail. Een mooi initiatief, zeker leuk om te ondernemen bij mooi zomerweer.
In en rond het dorp Borssele is een Hans Warren wandeling (8 km) gemaakt langs huizen en plekken van Hans. In het buitengebied staan 5 gedichten. De wandeling start bij ons bedrijf. Omdat wij het leuk vinden dat mensen door onze polder wandelen hebben wij een arrangement gemaakt.
Men trekt, net als Hans, al wandelend het gebied in. Men krijgt een orginele canvas rugzak mee met daarin een notitieboekje, schrijf- en tekenstiften, een verrekijker, natuurboekje, koffie of thee, een doosje met snoeperijen en een boekje van Hans. Uiteraard een uitgebreide beschrijving van de route. Bij terugkomst wordt verwacht dat er een tekening, gedicht, vertelling of overdenking in het boekje staat die gelezen kan worden door de volgende deelnemer.
Het arrangement kan gelopen worden van 1 maart tot 1 november van dinsdag t/m zaterdag en kost E 5.-- pp. Reserveren tot 1 dag van te voren en wij zijn met openbaar vervoer bereikbaar. Kwekerij Sluishoek (tel: 0113-351729)
Anne Stötzel-Rinder is al geruime tijd bezig met het vertalen van het werk van Hans Warren in het Duits. Ze heeft nu de novelle Steen der Hulp en een bloemlezing uit het dagboek vertaald. In afwachting van een Duitse uitgever, hierbij een proeve van haar werk: de vertaling van een dagboekaantekening van 17 september 1950.
Es war ein klarer Morgen. Weisse Wolken trieben im kraeftigen Blau des Himmels. Durch das Licht enstanden bunte Fleckenbilder auf der Platanenallee, durch die wir fuhren.
Ich reichte ihr meinen Arm fuer den Abhang hinunter zum Kloster, aber sie ist es so gewoehnt, ihn allein zu gehen, dass ihr das kaum half. Es muss schmerzhaft und ermuedend fuer sie sein, so lange zu knien und zu stehen, aber sie tut es. Ich bewunderte sie fuer ihre Froemmigkeit.
An der Messe habe ich mit gemischten Gefuehlen teilgenommen. Ein alter, sehr grosser und wuerdiger Priester las die Messe, begleitet von einem jungen Moench mit schwermuetig-schoenem Gesicht. Wir waren in der fuer die Oeffentlichkeit bestimmten Seitenkapelle mit noch 3 Damen. Genau gegenueber vom Altar kamen hinter einem doppelten Gitter, wovon der untere Teil zudem noch undurchsichtig war, die Nonnen herein mit ihren schwarzen und weissen Kapuzen. So, streng von dem fuer sie Allerheiligsten getrennt, nahmen sie an der Messe teil. Wie mit einer Stimme antworteten sie klar, rein und hoch auf die liturgischen Saetze, die die tiefe Maennerstimme sprach.
Zum Schluss, nach vielem Kniebeugen und Haendefalten, wurde das Tuerchen des inneren Absperrungsfensters geoeffnet und ein weisses Tuch darin entfaltet. Nachdem der Kelch mit den Hostien aus seinem Gehaeuse geholt war, ging auch die Tuer der aeusseren Absperrung auf. Eine Nonne musste mit affenartig ausgestrecktem Arm und einem grossen Schluessel in der Hand hoch steigen. Dann schob sie mit anmutigen Bewegungen das schneeweisse Tuch, dreifach gefalten, ueber die Balustrade.
Der Priester kam mit dem Kelch voller Hostien und einem Loeffelchen. Eine nach der anderen empfingen die Nonnen die Hostien in den hochgereckten Muendern. Die Kapuze fiel ihnen dabei ueber die Augen, so dass sie den Priester nicht sehen konnten, und um Gekruemel zu verhindern, hielten sie ein silbernes Schaelchen unters Kinn. Sie gaben es von der einen zur anderen weiter, erst die mit den weissen, dann die mit den schwarzen Kapuzen. Es waren so viele, dass sie einem unendlich vorkamen, und bei jeder murmelte der Priester die gleiche Formel. Es war schrecklich und feierlich zugleich. Anschliessend knieten die Damen aus unserer Kapelle vor einer Balustrade und empfingen die Hostie.
Die Nonnen zogen geraeuschvoll die dunklen Gardinen hinter den Absperrungen zu. Oft seh ich noch, wie die weissen Kapuzen sich dazwischen bewegten.
Ich blieb waehrend der ganzen Zeremonie sitzen und litt unter den widerspruechlichsten Gefuehlen. Alles schien voellig seltsam und ohne Sinn, ausserhalb jeder Wirklichkeit. Es zog wie ein kurioses Schauspiel an mir vorbei, das ich aufgrund meiner Zuneigung zu Madame Riviere diskret und leise mit ansah.
Nach dem Ende der Messe verweilte Isabelle Riviere noch lange knieend im Gebet, ich weiss nicht, wie lange. Ich fuerchte, dass sie auch fuer mich bat, und ich versuchte mit zu bitten, - aber es dauerte zu lange, die Ruehrung schwand. Ich gab es auf, ich begann, mich selbst zu betruegen, und das ist schlimmer, als sie zu betruegen.
Rond 19 december 2011, de sterfdatum van Hans Warren, komt uitgeverij Bert Bakker met een dikke bloemlezing uit het complete Geheim dagboek. Een uitgave om naar uit te zien. In 2001 verscheen Om het behoud der eenzaamheid, een bloemlezing uit de dagboeken tot 1982.
Eerder op onze website vertelden we dat in Monnickendam Warrens gedicht Reiger op de gevel van een flat werd aangebracht. Deze gevel blijkt nu te zijn ingestort.
Brak gevel door muurgedicht?
Directeur Ron Manuel van de Algemene Woningbouwvereniging Monnickendam (AWM) wacht nog op het onderzoeksrapport, maar wil op voorhand niet uitsluiten dat het metershoge muurgedicht op de kopgevel heeft bijgedragen aan het instorten van die gevel.
"We hoorden van bewoners wel dat er haarscheurtjes in het gedicht zaten, en we hebben direct de gedichten op de kopgevels van de andere flats onderzocht, maar daar was niets mis mee. Mogelijk blijkt uit het onderzoek dat we de muren van extra ankers moeten voorzien."
(...)
In heel Waterland zijn muurgedichten aangebracht, een initiatief van Aréopagus, het inmiddels opgeheven centrum voor kerk, cultuur en samenleving. Op de flat aan de Corn. Dirkszlaan stond het gedicht 'Reiger' van Hans Warren. De gedichten zijn geschilderd op een laag cement die tegen de gevel is aangebracht.
De AWM beheert elf van dergelijke flats, waarvan er inmiddels zeven zijn gerenoveerd. "Ook op de andere flats staan muurgedichten, en die staan ook met hun kop vol op de wind. Vraag is of het extra verankeren van de muurgedichten het risico wegneemt. De flats worden elk jaar geïnspecteerd. En we weten niet of het instorten door die muurgedichten komt."
Noordhollands Dagblad, 19 februari 2011
Tijdens zijn leven is Warren lange tijd bevriend geweest met de kunstenaar Rudolf Hagenaar. Warren was een groot bewonderaar van zijn werk. Bij uitgever Art Revisited verschijnt op 31 maart Rudolf Hagenaar. Leven en werk, geschreven door Jan Stassen.
Uit de flaptekst:
Rudolf Hagenaar (1927, Soerabaja - 2006, Goes) werkte van 1954 tot zijn pensioen als tekenleraar op het Goese Lyceum in Zeeland. Zijn hele leven tekende en schilderde hij, maar hij heeft lange tijd niet willen exposeren. De belangrijkste reden daarvoor was dat Hagenaar niet wilde schilderen om te verkopen. Hij maakte wat hij mooi vond, zonder zich te storen aan de heersende smaak.
Na een modernistische opleiding in Amsterdam, en een periode waarin hij oude meesters - van Caravaggio tot Vermeer - navolgde, kwam Hagenaar in het begin van de jaren zeventig tot een eigen stijl van figuratie. Zijn geïsoleerde mensfiguren en klassieke bouwwerken zijn teruggebracht tot hun meest pregnante aanwezigheid, hun volume scherp afgetekend in de omringende ruimte. Deze overweldigende aanwezige vorm roept vragen op. Waarom is dit zo weergegeven? Gaat het Hagenaar om volmaakte proportionering en schoonheid, of huilt hier de wind van de tijd? Of is het allebei? In dat geval zijn de woorden van de criticus Hammacher van toepassing: hier schildert iemand 'met het geluk van de vervoering en het oude leed van de eindige werkelijkheid in de blik van de ogen'.
Zie: Uitgeverij Van Gorcum
Het doel van de opname bleef me duister, internet of iets dergelijks, whatever that may be. Maar daar komen we nu dus op, en dat zal wel belangrijk zijn. Zo schreef Hans Warren op 27 februari 2001 in zijn Geheim Dagboek. Het gaat om een interview waarvoor Kick Stokvis en Martin Ros bij Warren en Molegraaf thuis te gast waren. Het was bedoeld voor internet, maar het filmpje is daarop heel lang niet te vinden geweest. Nu heeft de maker, Kick Stokvis, het interview van Ros met Warren op Youtube gezet. Drie kwartier, ongemonteerd, uniek materiaal.
Na Hart van mijn land ik ben terug publiceren wij dit voorjaar opnieuw een wandelboek in de reeks van Uitgeverij Bas Lubberhuizen: Het beste mijner paradijzen: wandelen door het Gooi met Van Eeden, Van Deyssel en anderen.
De tekst uit de voorjaarsaanbieding van de uitgever:
Dankzij de aanleg van de spoorlijn Amsterdam-Amersfoort in 1874 werd het Gooi een creatieve broedplaats voor schrijvers, schilders, wereldverbeteraars en dichters. Het werd ook een populaire streek voor veel Tachtigers. In dit boek volgen we vooral twee van hen, Van Eeden en Van Deyssel.
De wandel- en fietstochten in deze literaire reisgids voeren langs de laatste resten van Van Eedens utopie, de kolonie Walden, en in Hilversum langs locaties uit de jeugd van Van Deyssel. In Baarn staat het monumentale huis dat Van Deyssel cadeau kreeg van zijn vrienden, maar waar hij diep ongelukkig was. Onderweg ontmoeten we volop andere schrijvers en dichters. Bekende namen, zoals Louis Couperus, Willem Kloos, Herman Gorter en Carry van Bruggen, maar ook tijdgenoten met een vergeten oeuvre. Welke dichter wurgde zijn vrouw met een laken? Wie speelde graag cricket? En waarom trok de schrijver Adriaan van Oordt in zijn hut op Walden middeleeuwse kleren aan?
Het beste mijner paradijzen biedt aan de hand van dagboeken, brieven, romanfragmenten en poëzie een (hernieuwde) kennismaking met de rijke Nederlandse literatuur aan het einde van de negentiende en het begin van de twintigste eeuw.
Het gedicht 'Orpheus' van Warren speelt een belangrijke rol in de voorstelling 'Orfeo' die Jeroen Willems en slagwerkgroep Track op dit moment spelen (in januari en februari nog enkele data in Den Haag en Haarlem). In 'Orfeo' worden verschillende interpretaties van de mythe over Orpheus en Eurydice gecombineerd - waaronder dus die van Warren. De uitvoering vorige week in de Amsterdamse Stadsschouwburg - inclusief een op het toneel bereide Italiaanse maaltijd - werd op verschillend plekken lovend besproken.
Warren publiceerde zijn gedicht 'Orpheus', als deel van een 'In memoriam A. Roland Holst', in 1978 in de bundel Een otter in Americain. (Die bundel werd als De vondst in het wrak opgenomen in de Verzamelde Gedichten).
Orpheus
Wij, die het zingen verleerd zijn
- zelfs de lier verklonk, de klacht
echoot slechts bij harpen -
wij spreken, stamelend
tegen de wind aan zee, of onder
het ruisen van de bomen, steeds
van hetzelfde, een paradijs,
gedroomd, verloren? en daarin
die ene, te mooi en te volmaakt,
even gezien, gekust
voorgoed verspeeld.
Zoals we op 9 december berichtten, las Jos Versteegen tijdens De Langste Dag van de DBNL gedichten van Warren. Dit zijn de gedichten die hij voor deze gelegenheid koos:Kaváfis ('In de spiegel week een deur open')
Voor een jonge dichter ('Aardige brieven...')
Een december negentien twee en zeventig ('Je sprong langs me, naakt')
Emancipatie ('Uit het gehucht van zeven huizen en een varkenshok')
Opstaan ('Af en toe licht ik het laken op')
Vooraf ('High en dronken...')
Kaute ('Krijg ik je jasje?')
Amarante ('Alles mag ook wel eens berusten op schijn en bedrog')
Winter ('Sneeuw dwarrelt neer')
Op 28 december jl verscheen bij de PZC de bijlage 'U en uw boekenkast'. Daarin deze foto van de boekenkast van dichteres Neeltje Zoetje Jobse uit Biggekerke. Volgens het onderschrift: een bijna honderd jaar oude kast met het (bijna) complete werk van Hans Warren.
Eerder publiceerden wij deze herinnering aan Hans Warren, van Monika Schipper-Jacobi uit Borssele:(...) Wij vroegen aan hem, als hij nu onmiddellijk in een dier veranderd zou worden, welk hij zou kiezen. Hij was erg verbaasd over die vraag, wilde daar nog even over nadenken maar tegen het einde van de les kreeg hij ineens een overtuigde ingeving. Een oester!! ja dat was het helemaal voor hem... lekker hangen in het water, alles door zich heen laten stromen en de lekkerste hapjes eruit pakken.Ria Zifkamp mailde ons met een opvallend vergelijkbare uitspraak van Woody Allen in Trouw van afgelopen jaar.Als ik opnieuw zou worden geboren? Dan zou ik willen terugkeren als een oester. Geen problemen. Je hangt een beetje achterover. En je hebt een schelp die je over je heen trekt als je daar zin in hebt.
Op vrijdag 24 december overleed Frans de Munck (88), de zwarte panter, voormalig doelman van het Nederlands elftal. De Munck, die werd geboren in Goes, was één van de 'beroemde mannen' van Maria de Roo, Sibylle. 'Het gekke is dat die vrouw altijd beroemde mannen heeft gehad zonder dat ze wist dat het zou gebeuren', aldus Jan Wolkers in De Volkskrant op 14 oktober 2000.
Vandaag kregen we foto's toegestuurd van de doos met bibliofiele uitgaven van Hans Warren die vorige week werd geschonken aan scheidend conservator Ronald Rijkse (zie nieuws 8 december).
Mario Molegraaf koos voor deze bijzondere gelegenheid ongepubliceerde gedichten uit verschillende periodes: 'vroeg werk, 'woest' werk uit de Parijse tijd, gedichten uit de jaren zeventig enz., zodat alle drukkers iets konden kiezen wat bij hun aanpak past'.
Ter gelegenheid van het tienjarig bestaan van de DBNL wordt morgen een groots poëzie-festijn georganiseerd in Amsterdam. Meer dan 70 dichters brengen een eerbetoon aan hun voorgangers. Om 23.30 uur zal Jos Versteegen voorlezen uit het werk van Hans Warren. Klik hier voor alle informatie.
Conservator Ronald Rijkse heeft afgelopen vrijdag, bij zijn afscheid van de Zeeuwse Bibliotheek, een uniek geschenk gekregen dat liefhebbers van Warrens poëzie het water in de mond zal doen lopen.
In 40 exemplaren verscheen een doos met bijdragen van bibliofiele drukkers, die voor deze gelegenheid bijna allemaal een nog ongepubliceerd gedicht van Hans Warren hebben gedrukt. Het gaat in totaal om maar liefst twintig van zulke gedichten.
De bijdrage van de Althaea pers is al op hun website te bewonderen, inclusief het complete gedicht 'Onbekende Dame', en de Mercator Press maakt melding van het gedicht 'Oude boeken op zolder'. Als er meer bekend wordt over de inhoud van de doos, melden wij dat hier natuurlijk.
Naar aanleiding van de onthulling van 'Poseidon' als muurgedicht in Middelburg, schreef Anke Nijsse, medewerker van de Zeeuwse Bibliotheek, een mooie overdenking over Poseidon en Warren op haar weblog Zeeuws Knoopje. Anke stuurde ons een pdf van de tekst, die hier te openen is.
Warrens 'Poseidon' onthuld als muurgedicht in Middelburg op 30 oktober 2010
(zie ook nieuws 25 oktober en 19 september)
Monika Schipper meldt:Sport Vereniging Borssele organiseert een 'wandeling met verhaal', over Hans Warren en zijn grote liefde voor het Bevelandse Landschap. De wandeling voert ons dan ook door het Borsselse dorp en langs de dijk met herinneringen aan belangrijke momenten uit zijn leven. Schrijfster Cornélie van de Reepe geeft een korte inleiding met toelichting over de gedichten die langs de route te lezen zijn en de film over Borssele uit 1956 maakt de reis in het verleden compleet.
Het is mogelijk om het hele Hans Warrenpad te lopen (10.6 km) maar ook een kortere route is mogelijk (9 km of 7 km). Inloop vanaf 13:00, begin 13:30, entree 7,50 euro ( incl. consumptie en uitleg over thema en route). Plaats: "Troyehonk", Troyeweg 2, Sportvereniging Borssele.
Wilt u zeker zijn van een plaats dan is het aan te raden te reserveren bij Monika Schipper.
Aanstaande zaterdag 30 oktober wordt in Middelburg Warrens 'Poseidon' onthuld als muurgedicht (zie nieuws 19 september). Het gedicht is geschilderd op het pand van het restaurantje 'Nummer 7', op de hoek van de Brakstraat en de Rotterdamse Kaai. Mario Molegraaf zal het gedicht onthullen en voordragen, om 16.00 uur.
In De Parelduiker van oktober 2010 staat een artikel van Jeroen Dera over de Kavafis-vertaling van Warren en Molegraaf. Dera beschrijft de ontstaansgeschiedenis van de vertalingen en citeert uit de briefwisseling tussen Warren en Kavafis-vertaler Blanken. In eerste instantie bewonderde Warren de bestaande vertaling van Blanken, maar later, toen hij zelf Kavafis ging vertalen, had hij er nogal wat kritiek op.
Vorige week verscheen 'Dagboek 1975' van Jan Wolkers. Op 14 september komt de novelle 'Steen der Hulp' ter sprake.
Later, bij de rode bordeaux met Franse kaas, een gesprek over Hans Warren, die een boekje heeft geschreven, 'Steen der Hulp' (Eben Haëzer), dat hij Jan heeft gestuurd met een briefje erbij of Jan het hem niet kwalijk neemt dat hij die geschiedenis van die Duitse soldaat uit de oorlog heeft gebruikt. Jan is er altijd een beetje rancuneus over als een van zijn vroegere vrienden weer eens de pen ter hand neemt. Het schijnt nogal onwezenlijk literair te zijn. Jan zegt dat hij niet meer weet dat Hans Warren hem een keer een kus gegeven heeft toen ze samen in het Thijsse-parkje lagen. Hij zegt dat Hans Warren hem wel gezoend heeft bij hem voor de deur. Ik vraag me af of dat waar is.
In het kader van het project Sprekende Gevels in Middelburg zal in oktober ook een gedicht van Warren op een muur worden geschilderd. Op de hoek van de Brakstraat en de Rotterdamse Kaai komt 'Poseidon' (uit: De Olympos, 1973). Eind oktober wordt het onthuld. De opening van het gedicht:
Ik, die aan zee geboren ben,
wil nog graag geloven, machtige Poseidon,
dat de zee onze eilanden draagt.
Het letterkundig museum in Den Haag heeft het literaire archief van Gerrit Komrij verworven. Gisteren, 18 september, vond de officiële overhandiging plaats. Het gaat om 15 dozen met manuscripten en typoscripten, maar ook de brieven die Warren aan Komrij schreef. (Zie NRC Boeken.)
Monika Schipper-Jacobi uit Borssele deelde met ons een herinnering aan Warren.
In 1988 heb ik Nederlandse les gehad aan de DAS in Vlissingen. Mevrouw Dieleman, een grote fan van Hans Warren, had hem in de literatuurles uitgenodigd en deze ontmoeting is me altijd bijgebleven.
Een detail dat ik me nog bijzonder kan herinneren en dat voor jullie misschien ook wel aardig is om te lezen: Wij vroegen aan hem, als hij nu onmiddellijk in een dier veranderd zou worden, welk hij zou kiezen. Hij was erg verbaasd over die vraag, wilde daar nog even over nadenken maar tegen het einde van de les kreeg hij ineens een overtuigde ingeving. Een oester!! ja dat was het helemaal voor hem... lekker hangen in het water, alles door zich heen laten stromen en de lekkerste hapjes eruit pakken.
Van Joke de Witte ontvingen we het 'zakboekje' bij 'Sporen in de Zak, tien thema-routes door de Zak van Zuid-Beveland'. Eén van de routes brengt ons in het Borssele van Hans Warren (zie nieuws van 30 mei). Het boekje is hier te bestellen.
Al eventjes op Youtube, maar nog niet ontdekt: in een dorpsfilm van Borssele uit 1956 duikt het geboortehuis van Warren op. Bewegend beeld dus, voor zover dat kan bij een huis. Het huis is te zien op 2 minuut 50, maar het hele filmpje is aardig. Het begint bij het gemeentehuis, waar Warren zelf ook nog heeft gewerkt. (Het gaat om een compilatie, de hele film is bij de gemeente te bestellen.)
De versie die Joop Visser maakte van Warrens gedicht 'Thuiskeer in Zeeland' staat op de nieuwe cd 'Voor Thea en Ben' van Joop Visser en Jessica van Noord.
Zie dit bericht uit het Haarlems Weekblad
De cd's van Joop Visser zijn niet overal verkrijgbaar, maar wel te bestellen via zijn eigen website (al wordt de nieuwe cd daar nog niet genoemd).
Eerder deze maand heeft Niek Oele, bezitter van de grootste Warren-verzameling in Nederland, zijn hele Warren-collectie van de hand gedaan.
Over het afscheid van zijn verzameling schreef hijIk zit nu tegen een lege boekenkast aan te kijken; mijn complete Warrencollectie is net in 10 verhuisdozen afgehaald door Fokas Holthuis. Gisteren en vanmorgen heb ik de hele kast leeggeruimd en zijn alle boeken, tijdschriften, brieven enz. enz. nog een keer door mijn handen gegaan. Bijna krijg je er dan spijt van: al die mooie bibliofiele uitgaven, de brieven, de bijzondere druksels...Antiquariaat Fokas Holthuis zal een catalogus maken van de verzameling en tegen de tijd van de boekenbeurs in de Pieterskerk te Leiden (april 2011) zal de collectie te koop worden aangeboden.
Ik heb veel plezier beleefd aan het verzamelen van deze collectie. De talloze reizen naar de Randstad, de speurtochten langs de diverse antiquariaten en later de zoektochten op internet hebben me veel opgeleverd en ook veel gekost natuurlijk. Als je al die boeken e.d. door je handen laat gaan, komen de verhalen weer naar boven. Maar ik was er klaar mee, er viel voor mij eigenlijks niets meer te vinden en het stond maar in de kast te staan en stof te verzamelen. De 'drive' die ik jarenlang heb gehad, het zoeken naar die laatste exemplaren, het was al een tijdje weg. En dan moet je op den duur erkennen dat het goed is geweest. Onbewust heeft zich dat proces waarschijnlijk al langer afgespeeld. Om de Prediker te parafraseren: 'er is een tijd van verzamelen en er is een tijd van opruimen.'
Zoals je op de foto's ziet, heb ik, uit nostalgische overwegingen, nog een Geheim dagboek achter gehouden; het is het eerste deel waarmee de verzamelwoede indertijd is begonnen. Het is compleet stuk gelezen en valt uit elkaar.
Het was het favoriete boek van Hans Warren en is nu vertaald door Mario Molegraaf: Le grand Meaulnes van Alain-Fournier.
Alain Fournier, pseudoniem voor Henri Fournier (1886-1914), voltooide in zijn korte leven maar één roman. Enkele weken na het begin van de Eerste Wereldoorlog trad hij in dienst van het Franse leger, waarna hij een maand later, op 22 september 1914, in de buurt van Verdun om het leven kwam.
Afgelopen donderdag werd op de zeedijk bij Borssele het Hans Warren wandelpad geopend, één van de tien themaroutes binnen het wandelnetwerk 'Sporen in de zak' (van Zuid-Beveland).
De opening werd verricht door Mario Molegraaf, samen met gedeputeerde Frans Hamelink en wethouder Jan Zandee, en twee steltlopende blauwe fabeldieren. Molegraaf las ter plekke, bij De Schelphoek, het gedicht 'Baadster' voor, één van de vijf gedichten die wandelaars op de wandelroute tegenkomen, in staal uitgefreesd (zie ons nieuws van 2 mei).
De Leidse student Deru Schelhaas, columnist van de universiteitskrant Mare, las bij deze gelegenheid de volgende wandelimpressie voor.
Klaprozen
In de trein naar Goes. Ik heb menselijke gedachten over de afwas en een scriptie van vijftienduizend woorden schrijven over een of ander ingewikkeld onderwerp. In de auto naar Borssele denk ik het nog steeds: ik ben een mens, wat is het druk, ik heb helemaal geen tijd om wandelingen te maken, ik moet produceren, deduceren, weet-ik-veel-iceren.
Op het overstapje over het hek naar de Zeedijk, een horde voor een stadsjoch als ik die u straks ook zult nemen, kijk ik naar de lucht, die is loodgrijs. Nu kan ik alleen nog maar denken: als het maar niet gaat regenen.
Vijf gedichten langs de dijk en aan de waterkant. Ik ken ze al, ik lees ze al een jaar of twee. Hoe het daar kwam, ik weet het niet meer precies, opeens stond het in mijn kast. Een mooi groen boek. ‘Verzamelde gedichten-Hans Warren’, dat staat er op.
Maar zo, zo las, zo zag, zo kende ik ze nog niet. Hier zijn ze thuis, hier kunnen ze een spel spelen, met de lucht, loodgrijs of helder blauw, het water van de Westerschelde, de wandelaars die ze zullen lezen.
Of er verder veel veranderd is? Ik weet het niet. Een meeuw vliegt over, en piept, ik denk dat hij zijn vrienden zoekt, zoals er al vijftig jaar meeuwen piepen en overvliegen, en zoals ze dat hopelijk nog eeuwig doen. Langs de kant van een verder verlaten weg staan vier klaprozen, ik daag u uit ze straks te vinden. Regendruppels springen van de blaadjes af. Het is niet eens zo erg.
En ach, weet je wat. De afwas laat ik staan. Vijftienduizend klaprozen vouwen een klein kampeerbedje in mijn hoofd. Ik blijf vandaag in Zeeland!
Deru Schelhaas
Op 5 januari 1971 schrijft Warren in zijn dagboek:Al enige tijd speel ik met de gedachte een reeks gedichten te schrijven bij de platen en de teksten van het boek Skizzen aus dem Volksleben in Ungarn van Gabriel von Prónay, Pesth, 1855. Ik kocht dat een jaar of tien geleden. Telkens als ik het bekeek inspireerde het me, en zo is mijn fantasie zich geleidelijk gaan vervlechten met de gegevens en impressies van de Skizzen.Hetzelfde jaar nog, na een voorpublicatie in Maatstaf, verschijnt Warrens bundel.
Fokke Zwaan wijst ons op een website waarop vier afbeeldingen te zien zijn uit het boek dat Warren inspireerde (VII t/m X op de site). Zo kunnen we nu in elk geval bij twee gedichten uit de bundel het bijbehorende beeld bekijken.
De Schaapherder (gedicht VI in Warrens Schetsen)
De Karbouwenhoeder (gedicht VIII in Warrens Schetsen
Via Geheim Dagboek Twitter (al 413 volgers!) het bericht van Jan Rot dat zijn interview met Warren en Molegraaf uit het Tv-programma Lieve Jongens van oktober 1995 op Youtube staat.
Vandaag verschijnt bij Uitgeverij Nieuw Amsterdam de dichtbundel Zijn overhemden op jouw huid van Jos Versteegen.
Je vader is gestorven. Je moeder geeft je een plastic tas met zijn overhemden, ‘want daar mankeert nog niets aan’. Het is een vreemde sensatie om die kleren te dragen: je vader zit je letterlijk op de huid. Het is duidelijk: je hebt zijn plaats geërfd in de rangorde van de generaties en nu ben jij als eerste aan de beurt om het einde tegemoet te treden.
Op velerlei manieren was de dood aanwezig in en om de boerenwoning waar Jos Versteegen opgroeide. Een hond zat dagenlang klem in een ondergronds konijnenhol en hapte nog vier keer naar adem toen een landarbeider hem had losgespit. Een gewonde kat verdween om op een onbekende plaats te sterven. Grote drama’s voor een kind, die terugkeren in herinneringen en dromen. Juist ook nu het kleine boerenbedrijf er niet meer is. En nu vaders overhemden de band met het verleden tastbaar maken en tegelijk een toekomstvoorspelling inhouden.
Jos Versteegen studeerde af op de poëzie van Warren en koos in mei 2003 op deze site het gedicht Voor jou als zijn favoriete gedicht van Warren.
Paperback € 14,90 / 76 blz.
ISBN 978 90 468 0817 7
Op donderdag 27 mei a.s. wordt het wandelnetwerk 'Sporen in de Zak' (van Zuid-Beveland) geopend met een Hans Warren wandeling.
In de Zak van Zuid-Beveland maakt de Stichting Landschapsbeheer Zeeland een wandelnetwerk gebaseerd op het knooppuntensysteem, 'Sporen in de Zak' genaamd. Binnen dit grote wandelnetwerk (van 's Gravenpolder tot Borssele) zijn een tiental themaroutes ontwikkeld die de bezoeker van de streek enigszins de weg wijzen en de aandacht vestigen op de 'highlights' van de streek. Een van deze themaroutes is gewijd aan Hans Warren. De wandelroute is gesitueerd in en om het dorpje Borssele. De wandeling voert langs de vermoedelijke plek van het geboortehuis, de andere woonhuizen, de school, het gemeentehuis en de begraafplaats. Op de route worden op 5 plekken op de zeedijk stalen panelen geplaatst waarin 5 gedichten van Hans Warren gelaserd zijn: Reiger, Baadster, Vaag, Juli aan de Scheldedijk en Onweer. (Het laatste gedicht werd in juni 2004 door Bart FM Droog gekozen als zijn favoriete Warren-gedicht)
Op 27 mei wordt het wandelnetwerk geopend en een deel van de Hans Warrenwandeling gelopen. Dan wordt ook het eerste paneel onthuld door gedeputeerde Hamelink van de provincie Zeeland. Mario Molegraaf zal dan een van de gedichten voordragen. (De totale wandeling is ca 11 km, waarvan tijdens de opening maar een deel gewandeld wordt.) Zie verder hier voor het programma van 27 mei.
Van alle themaroutes wordt een boekje gemaakt: Het Zakboekje. Dit boekje is verkrijgbaar bij alle VVV's en via de website van het Routebureau Zeeland.
Voor meer wandelen met Warren: klik hier!
Onder de titel Opperhuidmens heeft Mario Molegraaf een aantal niet eerder gepubliceerde gedichten van Warren gekozen voor een vriendenboek opgedragen aan Ger Kleis. Het gaat om vijf gedichten: Caprice, Poëzie, Eten en paren, De romanticus en een titelloos gedicht.
In het gedicht De romanticus gebruikt Warren de term 'opperhuidmens' voor zichzelf ('hoewel ik opperhuidmens ben/maakt Griekenland mij ingekeerd'). Mario Molegraaf citeerde dit gedicht al in 2005 in het tijdschrift Lychnari en kondigde eerder aan Opperhuidmens mogelijk als titel van zijn Warren-biografie te zullen gebruiken.
Het vriendenboek voor Ger Kleis, waarvan Opperhuidmens deel uitmaakt, is een uitgave van de Avalon Pers. Eerder dit jaar verscheen daar al K.P. Kavafis, Vier gedichten, vertaald en toegelicht door Mario Molegraaf. Te bestellen op de website van de Avalon Pers.
door Rutger Vahl
Op 16 januari overleed Timothy Yearwood. Liefhebbers van het Geheim Dagboek kennen hem als de Britse militair op wie Hans Warren na de oorlog een paar jaar hopeloos verliefd was.
In december 1944, kort na de bevrijding van Zeeland, worden in het ouderlijk huis van Warren Engelse soldaten ingekwartierd. Eén van hen is Timothy Yearwood, een 25-jarige luitenant, afkomstig van Barbados, die in Cambridge rechten studeert. Warren wordt verliefd op Yearwood, ook al is hij zijn type niet: 'bleek, vaal, niet mooi, tikje aristocratisch'. Daarnaast is de soldaat getrouwd en vader van een zoontje. De liefde is nimmer wederzijds. Timothy praat graag over zijn vrouw en denkt dat Warren gelukkig is met Sybille. (Terwijl Timothy voor Sybille juist reden is de relatie met Warren te verbreken). Ondertussen wordt Warren steeds verliefder op de Britse bevrijder. Op 21 maart 1945 noteert hij: 'Ik verwaarloos alles wegens hem, word gek van liefde.' Begin mei keert Yearwood terug naar Engeland.
In de jaren daarna blijft Warren naar Yearwood verlangen. Zijn gevoelens verwoordt hij in gedichten als Winterliefde, Ontmoeting op een winterweg, Het Einde en Aan het Zuid-Sloe. Hij publiceert deze in de bundel Eiland in de Stroom in 1951. De liefde voor Yearwood is dan al een tijdje dood. Als Timothy in februari 1950 weer eens een foto stuurt, vindt Warren hem 'ronduit een griezel' geworden. Yearwood verdwijnt uit Geheim Dagboek om pas in 1993 weer op te duiken. Samen met zijn levenspartner Mario luistert Warren naar de radio. Die zendt enkele op muziek gezette verzen van hem uit. Bij het gedicht Aan het Zuid-Sloe raakt de bejaarde dichter ontroert. Hij durft niet aan Mario te bekennen dat de 'jij' in het gedicht Timothy Yearwood is.
Warren heeft Yearwood na 1945 niet meer teruggezien. De Brit vestigt zich in het stadje Bexhill, voltooit zijn rechtenstudie en wordt advocaat. Een necrologie in de Hastings Observer memoreert Yearwood als iemand met hart voor zijn cliënten en als brave burger ('pillar of community') die lid was van de Rotary en diverse golfclubs. Yearwood laat een vrouw achter en één zoon, Michael. Dat moet het zoontje zijn uit zijn eerste huwelijk met Sheila, over wie Warren in Geheim Dagboek schrijft.
Tussen alle liefdes in Warrens leven neemt Yearwood een bescheiden plaats in. Vlak na de bevrijding was hij een paar jaar belangrijk voor de jonge dichter. De verliefdheid sterkte hem in de overtuiging dat zijn homoseksuele gevoelens oprecht waren. Toch heeft deze liefde geen blijvende indruk achtergelaten. Dat Yearwood de dagboekbloemlezing Om het Behoud der Eenzaamheid niet haalde, is veelzeggend. Maar Timothy Yearwood zal voortleven in Geheim Dagboek en in enkele zeer fraaie gedichten, waarvoor hij - waarschijnlijk zonder het zelf ooit te hebben geweten - inspiratie leverde.
Aan het Zuid-Sloe
Dit is de stroom. Felblauwe zonnen vloeiden saam
en glinsterend water tussen het oud goud der rieten.
Het ijle klokkenspel der rinkelende vogels
komt zonrijp aangevlaagd over het ruisend vlieten
der drukke golven in de lauwe voorjaarswind.
Zonlicht speelt even op je losgewaaide haren
en glijdt langs je gezicht, glanst over deze uren -
niets blijft er van dan pijn en wat herinnering.
Want onze levens vloeien, doelloze rivieren,
tezamen en uiteen, en ter vertroosting wijzen
we elkaar de zon en een roofvogel op het moeras.
Straks is ook dit voorbij, vervaagt het tot verleden.
Dan weet er niemand meer, hoe hunkerend het was,
waar wij naar luisterden, wat wij elkaar vertelden,
en dat het voorjaar was, met bloemen in het gras.
De tentoonstelling Verre Werelden in het Zeeuws Museum is verlengd tot 14 maart. Op zondag 14 februari is er twee keer (13.00 uur en 14.30 uur) een mogelijkheid om de tentoonstelling te bezoeken onder begeleiding van Mario Molegraaf. Klik hier voor alle details. Let op: aanmelden op rondleidingen@zeeuwsmuseum.nl is verplicht.
Het artikel van Eric over Warren in het ledenblad van het Humanistisch Verbond (HW nieuws 19 december) is nu hier on-line beschikbaar.
De definitieve uitgave van de gedichten van Warren, de Verzamelde Gedichten uit 2002, is nu goedkoop verkrijgbaar. Voor slechts € 7,90, bijvoorbeeld via bol.com.
In de serie Privé-domein van de Arbeiderspers verscheen in 2006 een keuze uit de dagboeken van André Gide uit de jaren 1918-1939, onder de titel Het innerlijk blauw. Maar Gide leefde tot 1951 en hield dagboek tot aan zijn dood. Ria Zifkamp doet een oproep aan de Arbeiderspers voor een tweede deel, met de latere dagboeken van Gide. Vertaalster Mirjam de Veth is enthousiast, nu alleen nog de uitgeverij overhalen: u kunt de actie steunen door ook een mailtje te sturen aan de Arbeiderspers.
Opnieuw ontvingen wij een aardig verhaal van Janus Raaijmakers (zie ook zijn speurtocht naar Isabelle Rivière van 22 november 2009). Bij zijn beste wensen voor het nieuwe jaar, met veel interessant Warren-nieuws, sluiten wij ons graag aan.
Vooreerst voor jullie beiden een goed en gelukkig en ook gezond 2010 gewenst met veel interessant nieuws over Hans Warren zodat hij blijft leven in veler harten.
Vóór familiebezoek in Australia ben ik begin oktober nog naar Middelburg gegaan voor beide tentoonstellingen over Hans Warren. Die in de bibliotheek zou afgelopen zijn vóór mijn terugkeer. Ik had nog een vrij-reizen-kaartje van de NS en had er de 2 1/2 uur héén en idem terug wel voor over (in gezelschep van het laatst verschenen deel van het Geheim Dagboek). Ik was zeer tevreden over mijn bezoek. Vooral Er staat een huis aan schelde boeide me zeer. Ik was ontroerd het laatste schrift te zien van vlak voor zijn dood. Er was veel meer: de foto's, de schilderijen en brieven en knipsels, alles met grote liefde samengevoegd tot een boeiend en passend geheel, dat recht deed aan de persoon die Hans Warren was. Ik vond het ook leuk om kunstvoorwerpen te zien waarover hij met grote passie schreef in al die jaren.
In de bieb lag een boekje aan een touwtje ter inzage "Warren 75". Helaas was dat uitverkocht. Ik baalde en op de terugweg bedacht ik een mogelijkheid om tóch een exemplaar te bemachtigen. Ik stuurde een mailtje aan conservator Ronald Rijkse, of hij mij niet het exemplaar met de gaatjes kon sturen en jawel (!) hij zegde toe en inmiddels is het in mijn bezit, met dank aan de conservator!
Koen Hilberdink, de biograaf van Lodeizen, wijdt zijn eerste blog van 2010 op Tirade.nu aan Geheim dagboek. Nu de serie compleet is, maakt Hilberdink voor zichzelf de balans op. Uitgesproken positief is Hilberdink niet. (Met dank aan Fokke Zwaan)
In Humus, het ledenblad van het Humanistisch Verbond, staat deze maand een stuk van Eric over Warren. Het stuk heeft als titel 'Zolang het duurt een eeuwigheid gelukkig' en is binnenkort ook digitaal te bekijken op de site van het HV.
In Het Parool van afgelopen donderdag 17 december reageert Bert Bakker met een ingezonden brief op het interview met Mai Spijkers dat afgelopen zaterdag in die krant stond (zie nieuws 12 december). Enkele citaten die betrekking hebben op Warren en het 'verdwenen' archief:
Het is jammer dat ik niet even ben gebeld, voordat Mai Spijkers onder andere over mij aan de tand werd gevoeld. Niet alleen draagt de uitgeverij mijn naam en ben ik er sinds 1966 werkzaam, ook ben ik 25 jaar - dus niet ‘een aantal jaren’ zoals Mai Spijkers beweert - directeur geweest. Toen ik bij boekhandel Broese stage liep, zat Mai op de lagere school en toen Mai voor het eerst naar het gymnasium ging, correspondeerde ik met Hans Warren. (...)
Sinds ik probeer te leven met mijn ziekte, heb ik niet veel meer van Mai gehoord. De toezending van de aanbieding en de nieuwe boeken stopte al snel, op de 75ste verjaardag van Marga Minco in 1995 werd ik al bewust niet meer uitgenodigd en ook voor de feestjes van andere auteurs die bij mij uitgaven, zoals Hans Warren, Ischa Meijer, Tom Lanoye, Herman Brusselmans, Gerrit Komrij en Tim Krabbé, kwamen geen uitnodigingen meer - om van Connie Palmen die inmiddels samenwoonde met Ischa Meijer met wie ik toch sinds 1973 samenwerkte, maar niet te spreken. (...)
In die tijd kreeg ik een telefoontje van Evelien Gans die aan de biografie van Ischa Meijer werkte en inlichtingen wou. Toen ik haar vroeg of ze al in het archief had gekeken, werd het stil. “Dat is er toch niet meer?”
Ik stuurde brieven aan Mai en Theo Bouwman van PCM, die ik goed kende; geen van beiden reageerde. Tot ik op een verjaardagsfeestje een oud-schoolgenoot, Jan Greven, tegen het lijf liep. Jan was directeur kranten toen Mai directeur boeken was bij PCM. Zijn dochter werkte bij Bert Bakker en zo kwamen ook de archieven ter sprake. Na enig trekken liet Jan Greven weten dat ze inderdaad waren vernietigd. En het brievenarchief en het productiearchief. Terwijl het Letterkundig Museum en de Premsela Stichting ze graag hadden opgehaald, net als de afdeling bijzondere collecties van de Universiteits Bibliotheek. (...)
Bert Bakker, Amsterdam
In een interview met Het Parool reageert Mai Spijkers, directeur van uitgeverij Prometheus, vandaag op de brief die Bert Bakker eerder dit jaar aan de PZC schreef. Daarin beschuldigde Bakker hem ervan het archief van uitgeverij Bert Bakker te hebben vernietigd, inclusief de complete correspondentie met Hans Warren. Spijkers noemt de brief onredelijk en voortkomend uit oude wrok: toen Meulenhoff besloot om uitgeverij Bert Bakker te laten leiden door Spijkers, stelde Bert Bakker voor om dat samen te doen. Spijkers had daar geen zin in en "die weigering neem hij me nu kwalijk." Bovendien: "Ik heb het archief ook niet vernietigd, het ligt opgeslagen. Alles is er nog."
Geen grapje: in de laatste Playboy bespreekt Herman Brusselmans, naast zijn eigen nieuwe boek en dat van Tom Lanoye, het laatste Geheim dagboek. "Een van de beste boeken van een homosexueel [sic] die ik in jaren heb gelezen". Het dagboek doet Brusselmans "schateren, huilen, goedkeurend knikken of kippenvel krijgen van pure bewondering".
In het programma Nachtvluchten (Radio 1) van 19 december wordt tussen 3 en 4 uur 's nachts het interview met Warren uit oktober 2000 herhaald. Het programma is naderhand te downloaden vanaf de website: http://portal.omroep.nl/nachtvluchten.
Met dank aan Rutger Vahl, wiens Geheim Dagboek-twitter inmiddels 486 tweets heeft en 159 followers!
In de laatste nieuwsbrief van de Heimans en Thijsse stichting (nr 37, november 2009) staat op de laatste pagina een stukje over het natuur-verleden van Warren.
In de bundel Nu u! van Literair Productiehuis Wintertuin krijgen 16 'grote dichters van nu' elk een 'groot gedicht van toen' voorgelegd met de vraag: Als u dit gedicht nu zou schrijven, hoe zou het dan klinken? Dat levert 16 moderne bewerkingen op van klassieke gedichten. De Middelburgse dichter F. van Dixhoorn herdicht voor deze gelegenheid Warrens Thuiskeer in Zeeland. Zie verder hier (ook om te bestellen).
Van Kees van Dijk ontvingen wij de volgende hartekreet die we met zijn toestemming, en onze instemming, integraal weergeven:
Nu het laatste deel van Geheim Dagboek is verschenen kijk ik uit naar slotbeschouwingen en besprekingen van dit laatste deel. Immers, alle voorgaande delen zijn in landelijke kranten gewaardeerd met relativerende maar in de grond toch behoorlijk lovende besprekingen, en volkomen terecht: het schrijven van Warren en de drive, de ambitie en de redactie van Molegraaf hebben iets bijzonders opgeleverd in de (Nederlandse) letteren; of laten we gewoon zeggen: Letteren; skip Nederlandse.
We zijn inmiddels toch zekere tijd voorbij de publicatiedatum. De tentoonstelling in de Zeeuwse bibliotheek is reeds voorbij, Huis aan Schelde is uitverkocht, maar ... voor zover mijn waarneming reikt géén slotbeschouwing over het completeren van dit monument van Nederlandse letterkunde in enig landelijk blad! Zijn de recensenten van Volkskrant, Parool en NRC nog druk bezig met het herlezen van de tweeëntwintig delen alvorens in een eindejaarsbijlage flink uit te pakken met een evaluatie van het geheel, of wordt het Geheim Dagboek vanaf nu doodgezwegen? Mag het niet meer van belang zijn?
Dat zou heel vreemd zijn, want Warrens GD is binnen het Nederlands taalgebied einzigartig, en wereldwijd toch ook uitzonderlijk qua systematiek en volharding, een leven lang. Dat is sowieso iets bijzonders. En dan geen enkel essay over het geheel; ik kan me dat niet voorstellen!
Wat is jullie indruk? Komen er overwogen stukken aan of wil men hem vanaf nu verzwijgen en afdoen als een provinciale held?
Enige weken geleden liep ik over het Pykesweegje op zoek naar nummer 1, kon dat ook wel min of meer terugvinden. Maar zag ook de nieuwbouw van een Gereformeerde Kerk Vrijgemaakt op een steenworp van de geheiligde plek. En natuurlijk de modelwoning bij de buren. Wat een snelle verdwijning van een domicilie & leefwereld.
Kees van Dijk
Wat vindt u? Mail ons
Meer post: Janus Raaijmakers uit Arnhem stuurde ons een verslag van zijn zoektocht naar sporen van Isabelle Rivière, de zus van Warrens favoriet Alain-Fournier (Le grand Meaulnes). De foto's laten zien dat zijn zoektocht succesvol was.
Regelmatig bezoek ik jullie site omdat ik sinds 1984 (25 jaar nu !) trouw lezer van Warrens dagboeken was en ben. Op 7 juli 1984 beëindigde ik lezing van deel 1 op het eiland Hvar (Vrboska) in de Adriatische zee voor de Kroatische kust. Sindsdien heb ik alles van hem gelezen en ik ben nu met het laatste deel bezig.
In deel 2 komt Isabelle Rivière, de zus van Alain-Fournier, voor en in deel 3 gaat Warren bij haar op bezoek (...). Ik vond het prachtige pagina's en nadat wij in 2008 met onze (eerste Edesche mannen-) leesclub een Tour de France littéraire hadden gemaakt en op bezoek waren geweest in het schooltje in Epineuil-le-fleuriel bij Montluçon, wilde ik kijken of ik nog sporen van Isabelle kon vinden in Dourgne. (...) Toevallig was ik in september bij familie in Aiguefonde, vlak bij Aussillon en van daar naar Dourgne was niet ver. Met de hulp van een oudere dame die een kledingzaak dreef in Dourgne, ben ik uit gekomen op het huis waar Isabelle tot aan haar dood in 1971 heeft gewoond en waar Hans Warren dus op bezoek is geweest. Ik had mijn doel bereikt!
Het huis was niet te bezichtigen maar ik ontmoette wel de huidige eigenares die het in de jaren 70 van de erfgenamen gekocht heeft. Ik voeg 2 foto's bij van huis en plaquette. Ik ben in Middelburg geweest en heb daar genoten van de twee tentoonstellingen, aan Hans Warren gewijd. Ik blijf jullie site volgen.
Janus Raaijmakers
De eerste druk van het laatst verschenen Geheim dagboek is intussen niet meer leverbaar, maar de tweede druk is zojuist verschenen. De dichtbundel Er staat een huis aan Schelde in de Slibreeks, met jeugdpoëzie, is uitverkocht.
Morgen is de allerlaatste dag van de tentoonstelling Er staat een huis aan Schelde in de Zeeuwse Bibliotheek.
De tentoonstelling Verre Werelden in het Zeeuws Museum is verlengd tot maart 2010. Op zondag 15 november is er twee keer een mogelijkheid om de tentoonstelling te bezoeken met een rondleiding door Mario Molegraaf. Klik hier voor details (aanmelden is verplicht).
In het zojuist verschenen 4e nummer van Inkt, 'de glossy voor liefhebbers van lezen', wijdt Jan der Vegt zijn column aan Warrens dagboek. Van der Vegt is zeer lovend over de dagboeken. 'De grote kwaliteiten zijn naast die ongeremde openhartigheid vooral stijl en ritme'. Het plan van Mario Molegraaf om een biografie over Warren te schrijven noemt hij een riskante onderneming. ('Waarom schrijft hij in plaats van een Leven van Warren niet een Leven met Warren? Dat kan een belangrijke bron zijn voor een latere biografie, als iemand de Herculestaak aandurft.')
Op de blog Foxxblok regelmatig mooie aandacht voor Warren, bijvoorbeeld voor de jeugdpoëzie en voor de tentoonstellingen.
Op zijn weblog Cultura Zeelandica bood Rolf Bosboom afgelopen maandag een verslag van de opening van de tentoonstellingen, inclusief fraaie foto's. Die foto's zijn ook rechtstreeks te bekijken, in verschillende formaten, op Flickr.com.
Fotograaf Anda van Riet uit Middelburg maakt afgelopen zaterdag onder andere de onderstaande foto's in opdracht van het Zeeuws Museum. We bedanken haar voor haar toestemming om ze op de site te publiceren.
Vrijdagmiddag 25 september, stipt om 16.00 uur, werd in de Zeeuwse Bibliotheek in Middelburg de tentoonstelling Er staat een huis aan Schelde geopend met een filmportret van Hans Warren te midden van zijn kunstschatten. Bijna nostalgische beelden van het huisje aan het Pijkeswegje waar zo vele Afrikaanse en Aziatische beelden zo lang een thuis hadden gevonden. Sprekers waren onder meer Ronald Rijkse, conservator van de Zeeuwse Bibliotheek, Mai Spijkers van uitgeverij Prometheus/ Bert Bakker en Mario Molegraaf. Het eerste exemplaar van het laatste Geheim dagboek ging naar de Commissaris van de Koningin, Carla Peijs. Zij opende de tentoonstelling met het voorlezen van Thuiskeer in Zeeland. ...
Lees hier verder en bekijk de foto's
De rijke oogst van een dagje Middelburg op 25 september 2009
Geen stoel blijft onbezet morgen in de aula van de Zeeuwse Bibliotheek, bij de opening van de twee Hans Warren tentoonstellingen in Middelburg. Vanwege de overweldigende belangstelling richt de Zeeuwse Bibliotheek twee zogenaamde 'overloopruimtes' in, waar de bijeenkomst in de aula op schermen te volgen zal zijn. Dus ook wie na aamelding te horen heeft gekregen dat de aula vol is, kan morgen gewoon naar Middelburg reizen!
Aan de vooravond van de Warren-manifestatie in Middelburg spreekt Bert Bakker in een ingezonden brief aan de PZC zijn ongenoegen uit over het feit dat niet hij, maar Mai Spijkers morgen het woord zal voeren over Warrens Geheim dagboek:In Een punt achter het geheime dagboek, naar aanleiding van het verschijnen van het laatse deel van het Geheim Dagboek van Hans Warren, vertelt Mario Molegraaf dat 'De uitgave van de Dagboeken begon op aandrang van uitgever Bert Bakker. Die had oog voor het unieke karakter.' Verder vertelt hij dat de dagboeken in die tijd, zeg maar tot 1990, bestsellers waren met oplages van soms 50.000 exemplaren en waar Hans honderduizenden guldens royalties aan verdiende. Royalties waarvan een groot deel van de verzameling die in het Zeeuws Museum tentoongesteld wordt mee aangeschaft is. Het is merkwaardig dat niet ik maar Mai Spijkers (uitgeverij Prometheus, vermeldt de uitnodiging), en sinds mijn ziekte in 1993 ook directeur van uitgeverij Bert Bakker, het woord voert over de geheime dagboeken tijdens het officiële gedeelte in de Zeeuwse Bibliotheek. Merkwaardig, omdat dezelfde Mai Spijkers bij een verhuizing van de uitgeverij het hele archief van Bert Bakker van 1968 tot 1992 met daarin de hele correspondentie tussen uitgeverij Bert Bakker en Hans Warren heeft laten vernietigen. Niet naar het Letterkundig Museum, niet naar de Bibliotheek voor het Boekenvak, niet naar de UB, hup de papiervernietiger in.
Bert Bakker
Een week eerder dan aangekondigd ligt het allerlaatste Geheim dagboek, over de jaren 1998-2000, al in de winkel. Bij Bol.com te bestellen met 1 dag levertijd. (Met dank aan Fokke Zwaan en Erwin Morriën, die ons als eersten erover berichtten.)
Vanaf eind deze week is een deel ervan te bewonderen op de tentoonstelling in de Zeeuwse Bibliotheek, maar nu al zijn Warrens vogeltekeningen - veelal in kleur - te bewonderen op de Beeldbank Zeeland!
De Provinciale Zeeuwse Courant besteedt alvast ruim aandacht aan de Warren tentoonstellingen in het Zeeuws Museum en de Zeeuwse Bibliotheek en aan het laatste Geheim Dagboek:
"Wel van het emotionele soort"
"Een punt achter het Geheime Boek"
De voorpagina van de Spectrum-bijlage van de krant bestaat vandaag uit een montage van een handgeschreven bladzijde uit Warrens dagboek en een schilderij van Bart Domburg uit 1998 met drie vrijgesneden hoofden van Warren. Klik op de afbeelding voor een toelichting.
De man die ons op http://twitter.com/GeheimDagboek meerdere keren per dag trakteert op verrassende citaten uit Warrens Geheim dagboek is Rutger Vahl, een 37-jarige freelance-journalist (hij heeft ook een persoonlijke twitter). Rutger is geen onbekende op de Hans Warren Homepage - eerder leverde hij bijvoorbeeld bijdragen over de watersnoodsramp in Warrens dagboek en recent nog over het straatnaamlot dat Warren deelt met Belcampo.Ik ben pas met de dagboeken in aanraking gekomen na de dood van Warren. Ik was meteen verkocht, heb de hele serie aangeschaft en alle delen inmiddels meerdere keren gelezen (wat helpt bij het zoeken naar citaten). Ik zie de dagboeken als een grote psychologische bildungsroman. Omdat Warren relatief weinig over de buitenwereld schrijft - vooral over zichzelf -, en nauwelijks interesse heeft in de actualiteit (zoals Willem Oltmans), blijven de boeken een enorme zeggingskracht houden en doen ook de oudste delen niet gedateerd aan.
Ik vind Twitter een heel geschikt kanaal om de rijkdom van Warrens dagboeken onder de aandacht te brengen. De beperking is het maximum van 140 tekens, waardoor veel passages bij voorbaat afvallen. Maar er blijven genoeg leuke, boeiende en ontroerende observaties en one liners over. In de citaten probeer ik alle thema's uit het dagboek aan bod te laten komen. Dus ook de zoveelste waarneming van een kiekendief komt eens in de zoveel tijd langs...
Ik zie trouwens wel verwantschap tussen het dagboek en Twitter. Naar mijn mening is de essentie van Twitter dat je aan de buitenwereld wilt laten weten dat je bestaat ('dit ben ik, dit doe ik, dit vind ik interessant, dit niet'). Dat was volgens mij ook de belangrijkste reden waarom Warren een dagboek bijhield. Hij zegt dat op diverse plaatsen in het dagboek. Verder wordt er van Twitter vaak gezegd dat het 'doelloos geklets' is. Ook Warren merkt in zijn (latere) dagboeken vaak op dat hij in feite niets te melden heeft maar toch weer zijn schrift erbij pakt en notities maakt. Overigens denk ik dat het zogenaamde doelloos geklets op Twitter helemaal niet zo doelloos is, en in het geval van Warren levert het zelfs mooie literatuur op.
Ik zie uit naar het laatste deel, dat uiteraard ook snel een plaatsje zal krijgen in de twitter. Toen ik de recensie in Trouw las, moest ik weer denken aan het interview met Warren in de Volkskrant, medio jaren negentig: "Ze citeren altijd de meest schandalige passages, nooit de mooiste." Ik wil dat op Twitter dus anders doen.
Criticus Rob Schouten wijdde deze zaterdag een gehele pagina aan het Geheim dagboek 1998-2000 van Hans Warren. Onder de titel 'Pendelend tussen coquilles en Norit' schrijft hij onder meer:Eigenlijk is dit deel een pijnlijk, maar ondanks alles meeslepend verslag van dementie en incontinentie. (...)De volledige bespreking staat op de website van Trouw.
Verheven waren Warrens dagboekteksten zelden, de hoogvlakten van de geest worden er niet betreden. Deze uit zijn laatste jaren geven een nog schriller licht dan voorheen. Dat je ze desondanks in één ruk uitleest zegt iets over de spécialité de la maison van de schrijver, maar ook iets over ons verlangen naar de onbewimpelde groezeligheid des levens.
Gisteren vond in het kader van Open Monumentendag de tweede Hans Warren wandeling door Goes plaats. Afgelopen vrijdag was de wandeling al aangekondigd met een stuk in de Volkskrant van Bob Witman. Hieronder enkele foto's van deze dag.
In het kader van de Open Monumentendag organiseert het historisch museum De Bevelanden in Goes aanstaande zaterdag 12 september een literaire wandeling door het Goes van Hans Warren. Aan de hand van Hart van mijn land ik ben terug zullen we een aantal locaties bezoeken in het centrum van Goes die in leven en werk van Warren een belangrijke rol hebben gespeeld. De start is om 14.00 uur voor het museum. De kosten zijn 5 Euro p.p. (inclusief consumptie). Aanmelden voor de wandeling via secretariaat@hmdb.nl. Zie ook hier.
De Stichting Landschapsbeheer Zeeland gaat een Warren-wandeling uitzetten in de omgeving van Borssele. Op vijf plaatsen op de zeedijk komen gedichten van Warren te staan, uitgelaserd in grote staalplaten. Zomer 2010 moet het project gereed zijn. Zie het bericht in de PZC. (Met dank aan Dora Hubrechsen)
Volg hem op: http://twitter.com/GeheimDagboek. Bij ons weten de enige overleden schrijver die 'actief' is op Twitter. Geen idee wie er achter steekt.
Over de Warren-tentoonstelling in het Zeeuws Museum, 'Verre Werelden', was al veel bekend, maar nu zijn er ook meer details over de gelijktijdige expositie in de Zeeuwse Bibliotheek. Onder de titel 'Er staat een huis aan Schelde' worden manuscripten van romans en ongepubliceerde gedichten, schilderijen, portretten, vele vogeltekeningen en nog veel meer getoond. De naam van de tentoonstelling is de titel van een ongepubliceerd jeugdgedicht van Warren over zijn geboortehuis op de dijk bij Borselle. Een deel ervan werd al geciteerd in Het wekkertje van 23:24, het boek dat Mario Molegraaf in 2004 schreef. Het wordt gepubliceerd in de Slibreeks.
Het programma van de opening van beide tentoonstellingen begint op vrijdag 25 september om 16.00 uur (ontvangst vanaf 15.30) in de Zeeuwse Bibliotheek. Om 17.15 uur verplaatst het programma zich naar het Zeeuws Museum. Omdat het aantal plaatsen in de aula van de Zeeuwse Bibliotheek beperkt is, dient men zich van te voren per e-mail aan te melden (max 2 personen) - dat geldt ook voor wie al een uitnodiging heeft ontvangen: zbsec@zeeuwsebibliotheek.nl.
In het nieuwste nummer van De Parelduiker staat een niet eerder gepubliceerd verhaal van Bernard Sijtsma over zijn bezoek aan Gerard Reve in Greonterp.
Sijtsma is vooral bekend geworden door zijn briefwisseling met Reve: in hetzelfde jaar dat Reve zijn Brieven aan Bernard S. publiceerde, deed Sijtsma hetzelfde met zijn brieven aan Reve (onder de titel Lieve Gerard). Het boek van Sijtsma werd echter door de kritiek weggehoond. Zo kopte Hans Warren boven zijn recensie: "Sijtsma wil met kruiwagen Reve literatuur in". De publicatie van de brieven aan Reve betekende nagenoeg het einde van de schrijverscarriere van Sijtsma. Toch bleef hij, tot aan zijn dood in 1981, doorschrijven. In zijn nalatenschap zijn veel ongepubliceerde verhalen te vinden, waaronder een verslag van zijn bezoek aan Reve in Greonterp. Dat verhaal is nu voor het eerst gepubliceerd. Wij schreven er een inleiding bij over het leven van Sijtsma en zijn relatie met Reve. De Parelduiker wordt uitgegeven door Bas Lubberhuizen en is daar ook te bestellen.
Op vrijdag 25 september wordt in het Zeeuws Museum de tentoonstelling Verre Werelden geopend. Bezoekers van de Hans Warren homepage kunnen bij deze opening aanwezig zijn. Stuurt u voor 10 augustus uw naam en adres naar ons en wij zorgen ervoor dat u voor de opening wordt uitgenodigd.
De stadsdichter van Middelburg J.H. Buma publiceerde mei jl het boekje Teruggezien in zijn stad, een "verslag van een project waarin Francois Ryckhals, befaamd schilder in de Gouden Eeuw en geboren op 3 mei 1609 in Middelburg, uit de vergetelheid werd gehaald". In het boekje ook een verslag van het bezoek van Hans Warren aan het Ryckhalsmuseum. Buma vergelijkt zijn eigen herinneringen en aantekeningen met de dagboekaantekening van Warren (14 augustus 1993). Buma herkent zichzelf niet of nauwelijks in Warrens aantekeningen: "Vervolgens werden mij andere woorden in de mond gelegd. Mijn geestig bedoelde uitroep bij binnenkomst wordt vertaald in een onderdanige opmerking waardoor de man die bekendheid geniet zich hult in valse bescheidenheid." Vervolgens komt Buma tot de volgende overpeinzing:"Toen ik het alles las, herinnerde ik mij dat anderen die ook eens in de Geheime Dagboeken van hem voorkwamen, mij hadden verteld dat het beschrevene niet in overeenstemming was met de werkelijkheid." Afrondend zegt Buma: "Ondanks alles blijf ik Hans Warren een ontroerend sympathieke en minzame man vinden. Ik heb een zwak voor hem." Het boekje is uitgegeven door Mea Sponte in Middelburg.
Op de website van het Zeeuws museum is sinds kort meer informatie te vinden over de Warren-tentoonstelling die daar vanaf 26 september a.s. te zien zal zijn. Bijzonder zijn vooral de foto's van enkele stukken uit de verzameling.
Naar de site van het Zeeuws Museum
Deze week is verschenen: een strenge selectie uit de volledige correspondentie tussen Hans Warren en Ria Zifkamp. 'Van huis tot huis' is uitgegeven door Uitgeverij Boekenmaker, waarbij vorig jaar ook in twee delen 'Geloof mij steeds' verscheen. Uit die twee delen is nu de handzame bloemlezing 'Van huis tot huis' samengesteld. Het boek kost 19,95 en is te bestellen bij de reguliere boekhandel en eerdaags ook via Bol.com.
Op deze bijzondere dag, de verjaardag van de dichter K.P. Kavafis (1863-1933), hebben wij een bijzondere primeur. Als motto voor het allerlaatste Geheim dagboek, dat in september verschijnt, heeft Mario Molegraaf gekozen voor een gedicht van Kavafis dat niet eerder in het Nederlands werd vertaald.
Het gaat om het gedicht 'Wroeging', één van de zogenaamde a-teli (de onvoltooide gedichten). Eerder deze maand verschenen de onvoltooide gedichten voor het eerst in een Engelse vertaling, van Daniel Mendelsohn, die als een bom insloeg. De Nederlandse vertaling is van Mario Molegraaf.
WROEGING
Spreek over deze wroeging om die te verzachten,
edele wroeging, zeker, maar gevaarlijk eenzijdig.
Maak het verleden geen verwijt en kwel je niet zo.
Neem jezelf niet zo serieus.
Het kwaad dat je beging was kleiner
dan je denkt, veel kleiner.
Het goede dat je nu die wroeging bracht,
zat ook toen al diep in je.
Zie hoe een voorval, dat plotseling
in je geheugen weerkeert, een daad
verklaart die je fout
vond, maar nu een rechtvaardiging heeft.
Verlaat je niet helemaal op je geheugen:
je vergat heel wat – ditjes en datjes –
dat is rechtvaardiging genoeg.
En denk niet dat je je slachtoffer
zo goed kende. Hij had vast gaven waarvan je niets wist,
en misschien waren dit andere wonden
dan jij denkt (uit onwetendheid over zijn leven),
geen gevolg van jouw vreselijke klappen.
Verlaat je niet op je zwakke geheugen.
Verzacht de wroeging die altijd
eenzijdig en heel listig tegen je pleit.
K.P. Kavafis, oktober 1925
vertaling: Mario Molegraaf
In de zomercatalogus van Bert Bakker wordt het nieuwe dagboek van Hans Warren aangekondigd: 'de voltooiing van het mooiste dagboek uit onze letteren'. Over het nieuwe dagboek wordt vermeld:Het laatste deel van Hans Warrens Geheim dagboek. Voor het laatst berichten uit 'Welgelegen', het kleine huisje in Zeeland dat steeds meer zijn wereld wordt. Op weg naar de magische datum 1 januari 2000, 'in werkelijkheid de meest kleurloze en onbeduidende dag die je je kunt voorstellen'. Op weg naar het einde, samen met zijn vriend Mario, die hoopt en wanhoopt. Hij overwint tegenslagen, komt overeind na valpartijen. 'Vous travaillez encore?' vraagt een dokter na een val in Parijs, met verwondering en bewondering. Jawel, Hans Warren werkt nog, leert, ontdekt, geniet. Van zijn kunstverzameling, die in deze jaren enorm wordt uitgebreid. Van het eten in restaurants en vooral dat naar eigen recept. Met ongekende scherpte blijft hij naar alles kijken. Zo komt hij tot verfrissende oordelen over literatuur en schilderkunst. Onbevangen volgt hij anderen, genadeloos observeert hij zichzelf. Zien wat niemand ooit onder ogen zag, dat doet hij in dit verbijsterende dagboek. Het einde van de seks, de ontluistering van het lichaam, het verbrokkelen van de geest. Maar op een of andere manier blijft Hans Warren nieuw tot het laatst.Het dagboek, dat 360 pagina's bevat, is aangekondigd voor september. Ook de Warren-tentoonstellingen in Middelburg worden dan geopend.
In het nog te verschijnen dagboek van Hans Warren over de jaren 1998-2000 vindt ook de ontmoeting plaats met schrijver Alex Verburg. Verburgs interview met Warren is reeds verschenen in Gelijk het gras: Interviews over vergankelijkheid (2003). Hoe Verburg deze ontmoeting heeft ervaren leest u hier.
Aankomende week verschijnt een nieuwe roman van Verburg, met de titel Dwalingen, gebaseerd op een waar gebeurde geschiedenis.Zie ook: de website van Alex VerburgEen dorp aan de Hollandse kust. Een plaats waar de mensen elkaar door en door kennen. Hier laat de oorlog zich anders voelen dan op het slagveld, anders dan in de grote steden. Maar de gebeurtenissen in de wereld dringen er wel door, tot in de kille slaapkamertjes van kleine huizen tegen de duinen.
De zeventienjarige Annie wordt verliefd op Johann, die werkt voor de Duitse Arbeitsdienst. Zij is de dochter van een NSB'er, maar heeft zelf niets op met de bezetting, hij een herdersjongen die graag bij zijn kudde was gebleven. Het is de prille liefde tussen twee onschuldige mensen, maar deze liefde wordt beladen met schuld door de tijd en de omgeving waarin zij leven.
In het programma Pink Wave op het Belgische Radio Centraal is er aanstaande donderdag 26 februari aandacht voor homoseksuele dichters. Daarin ook Hans Warren en diens grootste fan Ria Zifkamp. De uitzending is van 20.30 uur tot 22.00 uur rechtstreeks te volgen via zgn streaming radio of anders daarna op de website van Pink Wave.
Update 2 maart: na enkele moeilijkheden - de opname leek verloren gegaan - is het programma over Warren nu on-line.
In het Historisch Museum De Bevelanden in Goes is een vitrine ingeruimd voor Hans Warren.
Warren had een speciale band met dit museum. In 1944 inventariseert hij er een collectie opgezette vogels. Hij vindt er niet veel aan. Wel wordt hij getroffen door een houten vogel: een bont beschilderde Balische Garoeda, een mythische zonne-arend met wijdgespreide vleugels en opengesperde snavel een een kroon op zijn kop. Deze Garoeda zou Warren nooit meer vergeten. Als hij in 1970 de mogelijkheid krijgt het stuk te verwerven door een ruil met het museum aan te gaan, grijpt hij deze kans. Het museum krijgt van hem twee schilderijen: een afbeelding van zaagmolens en een portret van een Noord-Bevelandse boerin in klederdracht. De Garoeda wordt bij Warren thuis in de tuinkamer gezet. In Warrens laatste bundel, Een stip op de wereldkaart, krijgt de Garoeda, omgedoopt tot Jetayu, een gedicht waarin bovenstaande biografische gegevens onmiskenbaar zijn verwerkt.
De twee schilderijen, met de bijbehorende dagboekaantekeningen, zijn nu in het museum te bewonderen.
De PZC besteedt vandaag veel aandacht aan deze gebeurtenis en ook aan de worsteling van Borssele met Warren.
Vanaf 1 januari 2009 hebben we de teller van Motigo Web Stats van onze site gehaald, vooral om een einde te maken aan vervelende en ongewenste pop-ups. Sinds 2002 hadden we op de openingspagina van onze website een teller die het aantal bezoekers van onze homepage vastlegde. In totaal heeft de pagina sindsdien 83.927 hits gehad. Over de jaren is het resultaat als volgt:
2002: 1.319 (vanaf oktober)
2003: 10.016
2004: 16.180
2005: 15.113
2006: 12.341
2007: 14.382
2008: 14.576
De drukst bezochte dag was 9 februari 2004 met 140 'pageviews'.
Een website zonder teller geeft de makers ook weer wat meer rust...
In het laatste nummer van ZiZo, een blad voor homoseksuele en biseksuele Vlamingen, wordt Ria Zifkamp uitgebreid geïnterviewd over haar brievenboeken Geloof mij steeds, die vorig jaar verschenen bij boekenmaker.nl. Zifkamp vertelt over haar intensieve briefrelatie met Hans Warren. "Maar wat ik wilde bereiken, écht in Hans' hart komen, is niet gelukt. Er bleef een afstand. Hans legde maar heel af en toe zijn hart bloot. Toen hij ziek werd, liet hij wel eens iets van zichzelf zien. Maar ik bleef de fan en hij de bewonderde schrijver. We stonden niet op gelijk niveau."
Over de reacties op haar brievenboek vertelt ze: "Mijn jongste broer is erg boos geworden. Ik heb geen contact meer met hem. Ik had nochtans niet het idee dat er iets kwalijks over hem in de brieven stond. En mijn schoonzus werd boos omdat ik haar 'straalzus' noemde in een brief aan Hans, terwijl het eigenlijk als compliment bedoeld was." Sinds kort zijn de twee delen Geloof mij steeds ook los verkrijgbaar. Er zijn vergevorderde plannen om een bloemlezing uit de brievenboeken uit te geven onder de titel Van Huis tot Huis.
Vanaf 2 januari kan gestemd worden voor de nieuwe dichter des vaderlands. Na Gerrit Komrij en Driek van Wissen is het nu de beurt aan één van de volgende kandidaten: Tsead Bruinja, Joke van Leeuwen, Erik Menkveld, Ramsey Nasr en Hagar Peeters. Iedereen kan een stem uitbrengen op www.dichterdesvaderlands.nl. Dichter Tsead Bruinja heeft op zijn website zijn plannen gepubliceerd. Meer over de verkiezing op de blog van dichter Bart FM Droog .
Uit de nieuwsbrief december van het Zeeuws Museum in Middelburg
Het komend jaar wordt opnieuw een bijzonder jaar voor liefhebbers van het werk van Hans Warren. Niet alleen verschijnt het allerlaatste deel van de monumentale reeks Geheim dagboek, ook worden er in Middelburg maar liefst twee tentoonstellingen aan de schrijver gewijd.
De tentoonstellingen worden in nauwe samenwerking georganiseerd door het Zeeuws Museum en de Zeeuwse Bibliotheek. Ze zullen plaatsvinden in het najaar van 2009. Zodra er meer over bekend is, zullen we dat vanzelfsprekend melden. Op dit moment is al duidelijk dat het Zeeuws Museum met name de collectie etnografische kunst van Warren zal belichten. De expositie probeert een beeld te schetsen van Warrens 'fascinatie met het vreemde'. In de Zeeuwse Bibliotheek zullen zeker de hoogetepunten uit de nalatenschap te zien zijn. Naar wij verwachten zullen deze exposities vergezeld gaan van een fraaie catalogus.
Het manuscript van 'Een vriend voor de schemering' in de Zeeuwse Bibliotheek
Momenteel heeft fotograaf Jaap Wolterbeek een prachtige tentoonstelling in de Zeeuwse Bibliotheek.
Daar is ook deze foto van Warren te zien.
Speciaal voor de sterfdag van Hans Warren schreef fan Dora Hubrechsen een gedicht.
Ode aan Hans Warren
IJs groeit over herinnering heen
met rijm dat glinstert over de dijken
in winterzang zoeken we achter voelbaar stil verlangen
naar partituur langs fel schitterende sterren
we hebben gelezen bladzij na bladzij
en evenzo een etmaal volbracht
voorbij de vlucht van wilde ganzen
verbannen naar het einde dit jaar
en duizend dingen herdacht
we zullen weer luisteren met tranen
en gaan langs het oude pad.
Hans Warren is niet de enige schrijver naar wie geen straat vernoemd kon worden en die het moet doen met een `pad'. Het overkwam eerder Belcampo (1902-1990).
Belcampo, pseudoniem voor Herman Pieter Schönfeld Wichers, groeide op in Rijssen. Na de middelbare school trok hij er weg, maar hij vereeuwigde het streng christelijke dorp in 1958 in het apocalyptische verhaal `Het Grote Gebeuren'. Dat hij begraven wilde worden in Rijssen, geeft aan dat Belcampo een sterke band had met het dorp van zijn jeugd.
Die liefde is niet wederzijds. Begin jaren negentig stuitte een plan een straat naar Belcampo te vernoemen op fel verzet van het zwaargelovige deel van de gemeente. Die hadden Belcampo zijn `godslasterlijke' verhaal uit 1958 nog altijd niet vergeven. `Ik heb wel wat van Belcampo gelezen, maar de inhoud bevalt me helemaal niet', liet SGP-burgemeester E. van Voorden optekenen. Ook in 2002, bij zijn honderdste geboortedag, lukte het niet Belcampo in Rijssen te eren. In 2005 kreeg de schrijver wel een borstbeeld in Bathmen, de plaats waar hij jarenlang als huisarts woonde en werkte.
Verbijstering
Toch zijn ook sommige Rijssenaren trots op `hun' schrijver. In de bossen bij het dorp is er het onofficiële `Belcampolaantje', een privé-initiatief van een aanwonende. En de afgelopen twee jaar stond er in de tuin van Schoolstraat 44 een bordje met `Belcampo-pad'. Maar of dat er nog lang blijft staan, is de vraag want de woning is onlangs verkocht. Google Maps leert dat er heel ergens anders, in de gemeente Stede Broec (N.-H.), een weg is die simpelweg `Belcampo' heet.
In Geheim Dagboek wordt de schrijver overigens maar één keer genoemd. Op 30 november 1953, midden in de heftige ruzies met Mabel en Habib, probeert Warren een artikel over Belcampo `in elkaar te draaien'. Waarschijnlijk ging het stuk over het boek `Liefde's verbijstering', een toepasselijke titel gezien de ingewikkelde driehoeksverhouding waarin Warren in die tijd zat.
Afgelopen donderdagavond werd in museum (en schuilkerk) Ons' Lieve Heer op Solder in Amsterdam het boek Amsterdam en zijn Schrijvers gepresenteerd van Uitgeverij Bas Lubberhuizen. Het eerste exemplaar werd aangeboden aan Remco Campert. In het boek, samengesteld door Ko van Geemert, worden 82 locaties in de hoofdstad beschreven die verbonden zijn met een schrijver en/of zijn werk. Voor de bundel schreven wij bijdragen over Frederik van Eeden, Bernard Sijtsma en Jacob Israël de Haan, maar ook over Hans Warren.
In 1941, na zijn eindexamen, verhuist Warren naar Singel 20 in Amsterdam. Als vrijwilliger gaat hij werken in het dialectenbureau van P.J. Meertens. Het duurt echter niet langer dan een week voordat hij - door heimwee gekweld - terugkeert naar de Zeeuwse natuur. In die paar dagen Amsterdam schrijft hij een aantal brieven aan zijn ouders, waaruit we in het boek citeren. Niet in Amsterdam en zijn Schrijvers, maar wel hieronder afgebeeld: de niet eerder gepubliceerde tekening die Warren maakt van het uitzicht vanuit zijn kamer op Singel 20, met de koepel van de Lutherse kerk. Met dank aan de Zeeuwse Bibliotheek in Middelburg.
Tekening Hans Warren, 1941
Voorafgaand aan de presentatie was er een literaire wandeling waarop ook Singel 20 werd aangedaan
(Frenk der Nederlanden in Het Parool van vandaag)
AD, 7 november 2008, waarin Maria de Roo 'Maria van de Loo' wordt genoemd
Gisteravond was Mario Molegraaf de hoofdgast in het radioprogramma OBA live op Radio 5. Aanleiding was het voltooien van de vertaling van het Verzameld Werk van Plato, in 17 delen. In november verschijnt bij Uitgeverij Bert Bakker een cassette met alle delen, aangevuld met een biografische schets van Plato, eveneens van de hand van Molegraaf. De richtprijs is 200 euro (ISBN 9789035133761).
De hele radio-uitzending is hier nog te beluisteren.
Deze week ontvingen wij van Hannie Oele een vrije vertaling van Warrens beroemde gedicht Thuiskeer in Zeeland in het dialect dat Warren zo goed kende, het Zuid-Bevelands.
T'rug in Zeêland
M'n land - m'n arte, `k bin wee t'rug
in 't woôien van je volle zummer,
loom languut lig ik op m'n rik,
ik bin ik oaltied nog dien droômer.
Zò varr' as a j'n oôgen kieke
ruse boômen oôg' en lucht';
koere duven liek as waeter
achter blomdieken - uut zicht.
Ik bin wee t'rug, ligge te rusten
op bèddetjes van minnekruud,
en dienke - twint a `k eêl goed luust're:
me bin glad eênder van geluud.
Mie glans vernist et licht de stengels,
boômaegen doe de varten toe;
en tegen d'oôge zouten `emel
stroôie vlaegen wind et klokgeluu.
M'n lief kan oalles wee t'rugkenne:
de karper op de waetergank,
et oôi, en `t ziengen: zeeuwse stemmen,
de zoete boônen, schelven vlas.
Ier lig ik wee. `k Droôme joe droômen
in 't alve duuster, naebie blie:
ik wier wee kind, ik wier een boôm,
een regel uut een `emels vèèsje.
(Hannie Oele; vrie nì “Thuiskeer in Zeeland” van Hans Warren)
In De Parelduiker (2008, nr 4): een reconstructie van het leven van Maria de Roo, de eerste muze van Hans Warren en Jan Wolkers. Ze inspireerde Warren onder andere bij het schrijven van zijn eerste dichtbundel en stond model voor de eerste beeldhouwwerken van Jan Wolkers, met wie ze trouwde en drie kinderen kreeg. Als 'Sonja' figureert ze in zijn roman Een roos van vlees. Maar wie was zij eigenlijk? In het artikel proberen we die vraag te beantwoorden, aan de hand van onder andere stukken uit de nalatenschap van Warren en een interview met haar zoon Eric Wolkers. Het verhaal is rijk geïllustreerd. Niet in De Parelduiker, wel hieronder afgebeeld: het omslag van één van de boeken waarvan we hebben kunnen achterhalen dat ze door Maria de Roo uit het Engels zijn vertaald. Het tijdschrift is te bestellen op de website van Uitgeverij Bas Lubberhuizen.
Vertaling: Maria de Roo
Aan de hand van foto's die ons zijn toegestuurd hebben we een impressie gemaakt van de onthulling van het Hans Warrenpad afgelopen maandag 20 oktober. Er waren toespraken van Mario Molegraaf en de burgemeester van Goes, Dick van der Zaag. Marlize Laport, voorzitter van de Culturele Raad Goes, las twee van Warrens gedichten voor, 'Bekentenis' en 'De Zwartkoptuinfluiter'.
Veel dank aan Marlize Laport, Willy van Meegen, Iris Molegraaf-De Gans, Niek Oele en Dora Hubrechsen.
Vandaag presenteren wij, met dank aan Niek Oele, de eerste foto's van het Hans Warrenpad. Het pad werd gisterenmiddag in Goes onthuld en gaat vlak langs de voormalige woning van Warren en Molegraaf aan het Pijkeswegje. Dit is mooier dan een straat in een nieuwbouwwijk", tekende de PZC op uit de mond van Mario Molegraaf.
Zie ook: Omroep Zeeland
Het Hans Warrenpad, foto's: Niek Oele
De gemeente Goes laat weten:Aanstaande maandag 20 oktober, op de verjaardag van Hans Warren, worden om 16.30 uur twee borden 'Hans Warrenpad' geplaatst. Voorzitter Culturele Raad Marlize Laport draagt voor uit werk van Hans Warren en burgemeester Dick van der Zaag zal een woordje namens de gemeente spreken.
Als u ter hoogte van het ziekenhuis vanaf de 's-Gravenpolderseweg het Pykeswegje in gaat, vindt u het Hans Warrenpad na ca. 50 meter aan uw rechterhand. Het Hans Warrenpad loopt vlak naast het huis waar Hans Warren woonde.
In de PZC van vandaag wordt de nieuwe Parelduiker aangekondigd.Muze Warren en Wolkers
woensdag 15 oktober 2008 | 07:48
AMSTERDAM - Het literair-historisch tijdschrift Parelduiker (van uitgever Bas Lubberhuizen) wijdt in de nieuwste editie twee artikelen aan de vorig jaar overleden auteur Jan Wolkers. Ronny Boogaart en Eric de Rooij schetsen aan de hand van bronnen en gesprekken met Wolkers' oudste zoon Eric het tragische leven van zijn eerste vrouw, Maria de Roo (1923-1993).
Weinigen weten dat zij voor haar huwelijk met Wolkers de muze van Hans Warren is geweest. 'De zwijgzame Sibylle', zoals Warren haar noemde, zat bij hem in de klas in Goes en was zijn eerste jeugdliefde. Maria de Roo inspireerde hem tot vele gedichten. Na de oorlog ging zij in Leiden wonen en ontmoette daar Jan Wolkers. Centraal in het verhaal en in haar leven staat het verlies, door een tragisch ongeluk in huis, van hun tweede kind Eva, beschreven in Een roos van vlees.
Het andere artikel, van Arno van der Valk, beschrijft de verfilming van die roman door Jon Lindström in 1985. Wolkers zelf vond En ros av kött de beste verfilming van zijn werk.
Volgende week verschijnt de nieuwe Parelduiker, met daarin het portret van Maria 'Sibylle' de Roo. Hier alvast het omslag, Maria de Roo met haar echtgenoot Jan Wolkers en hun kinderen Eric en Eva op het strand.
Deze maand verscheen de dichtbundel Vrouwenliefde & andere gedichten van Th. van Os. Daarin ook een lang, bij vlagen vilein, gedicht getiteld 'Ruig, donker, bitter', dat - zonder dat hij bij naam wordt genoemd - over Hans Warren gaat. Twee fragmenten.De oude dichter kijkt nog één keer om
zich heen naar wat hij heeft
verzameld en tentoongesteld:
hij heeft zo veel geschreven dat elk woord
een echo is van wat hij eerder vond.
(...)
Ik die Grieks ben, fluisterde hij, ook al
weet hij bittergoed dat hij altijd
een magere mie blijft uit een Zeeuws gat,
nog even lelijk, van kazig naar verkreukeld,
en nog altijd even iel, al draagt hij nu
de grote buiktrom van zijn dood voor zich uit.
(...)
Dit najaar verschijnt Amsterdam en zijn schrijvers (Uitgeverij Bas Lubberhuizen). Daarin ook aandacht voor de korte episode die Warren op jonge leeftijd doorbracht in de hoofdstad. Zie ook hier. Meer informatie volgt eerdaags.
In het oktobernummer van De Parelduiker komt ons langverwachte artikel over het leven van Maria de Roo, Sibylle in Geheim Dagboek. Een reconstructie van haar leven aan de hand van archiefmateriaal en interviews.
Het is al een paar maanden geleden, maar ook De Groene Amsterdammer heeft het laatste Geheim dagboek gerecenseerd. Op 27 juni verscheen in De Groene 'De lekkages worden groter' door Marja Pruis. Nog steeds leest ze Warrens dagboeken met 'open mond'.Is het dagboek van Jan Wolkers één bronstige lofzang op het leven, bij Hans Warren is iedere druppel sperma er een en is het vergeefse aftakeling troef. (...) Het is ongetwijfeld een kwestie van temperament of mentaliteit, maar van de niet-aflatende levenslust van Wolkers word je moeier (en gaperiger). Hoezeer ook opnieuw uit dit 20e deel blijkt dat er geschaafd en gesnoeid wordt in de dagboeken voordat ze richting uitgever gaan, de suggestie dat hier iemand aan het woord is die niets (meer) op te houden heeft, die ons een, ja toch, eerlijk inkijkje biedt in zijn zieleleven blijft uitermate sterk. Misschien moet je 75 worden om het echec van je leven als volgt onder ogen te durven zien: 'Ik ben niets en ik kan niets, ik heb alleen een facade opgetrokken.'
Ook Dirk Leyman memoreert in zijn recensie van het laatste dagboek in De Morgen van 27 augustus de groter wordende lekkages in het huis van Warren. Ook Leyman blijft gefascineerd door de dagboeken.Hoewel de Zeeuwse einzelgänger een gewaardeerde dichter en bloemlezer was en als vaak onbarmhartige recensent een kruidige smaakmaker van het literaire leven bleek, zal hij hoofdzakelijk herinnerd worden als auteur van het Geheim dagboek, dat oorspronkelijk pas na zijn dood zou verschijnen. Niet dat iedereen er zijn meug in vindt. Voor sommigen is het een lichtbaken in het genre, voor anderen dan weer "muf gekwebbel en gezeur", zoals Johan Vandenbroucke ooit in deze bijlage het Geheim dagboek 1987-1990 omschreef, mede door de roddelzucht en de afrekeningen én "het al te manifeste outen van zijn intiemste gedachten".
(...) Hoe paradoxaal het ook mag klinken, dit dagboek bulkt van een niet te temmen hedonisme, een drang om de kelk van het leven genotzuchtig tot het bittere einde te ledigen. Warren en Molegraaf verzamelen antiek en kunstvoorwerpen alsof er hun hachje van afhangt, maar laten hun gammele huisje aan de Pykesweg (waar Warren bijna vijftig jaar zou wonen) verder verkommeren: "Goten hangen neer, kozijnen verrotten, lekkages worden groter." Ze bezoeken en monsteren restaurants alsof ze hoogstpersoonlijk door de Michelingids uitgestuurd zijn. Tot leverpatiënt Warren natuurlijk kreunt dat het eten hem te zwaar valt en de spiritualia te talrijk waren.
Vanzelfsprekend vinden de liefhebbers van literair geroddel à la de gebroeders Goncourt weer als vanouds hun gading, al valt het op dat Warren meer in de marge van het literaire bedrijf opereert en zijn vijanden iets milder kenschetst. De uitgever bedient de lezer op zijn wenken met het keurige register: je kunt feilloos opslaan wie door de gehaktmolen wordt gedraaid. (...) Maar over bijvoorbeeld de "buitengewoon aardige" Adriaan van Dis niets dan goeds. Het is trouwens die Van Dis die Warrens Geheim dagboek ooit typeerde als een huwelijk van "het afstotelijke en het schone", een karakterisering die ook na dit minder memorabele deel geldig blijft. Precies omdat Warren zijn hachelijke onderneming ook zelf geregeld ter discussie stelt: "Ik twijfel over de waarde van het boek. Ik geef me zo bloot, is het niet te pover, wordt het niet zielig in plaats van boeiend?" Toch niet. Wie eenmaal gestrikt is in de netten van Warrens journalen, zal er ook zijn jammerende Werdegang willen bijnemen.
Gisteren werd Warrens GD 1996-1998 besproken in NRC. Janet Luis behandelt Warrens dagboek in één bespreking samen met het laatst verschenen deel uit de dagboeken van Frida Vogels. Ze vermoedt dat de schrijvers geen liefhebbers van elkaars dagboek (zouden) zijn. Zij zou zich mogelijk storen aan zijn expliciete manier van formuleren, zoals hij zich wellicht had geërgerd aan haar besmuiktheid.
Toch ziet Luis ook wel overeenkomsten tussen beide auteurs, vooral in hun neiging tot ontluistering. Bij Warren uit zich dat vooral in het lichamelijke, bij Vogels in het geestelijke.
Luis besluit: Onthecht, weerbarstig, vitaal. Dat zijn zo wat indrukken die Vogels en Warren, ieder op hun manier, als dagboekschrijvers achterlaten - hoe ziek, zwak of misselijk ze ogenschijnlijk ook door het leven gingen.
Rob Swaak uit Middelburg heeft wel een idee over de reden waarom de gemeente Goes niet stond te springen om een straat naar Hans Warren te noemen, zo stelde hij afgelopen dinsdag 19 augustus in een ingezonden brief in de PZC.Noch door de PZC, noch door Omroep Zeeland is opgehelderd waarom het Goese gemeentebestuur zo hardnekkig weigerde een straat naar Hans Warren te vernoemen in de toekomstige schrijverswijk. De journalistiek had behalve het feit ook de reden daarvan boven water moeten halen, dat hebben beide media dus verzuimd.
Ook het door christelijke partijen gedomineerde gemeentebestuur heeft geen reden gegeven, alleen geprobeerd met een 'onherroepelijk' besluit naamgeving tegen te houden.
Ik denk dat geld en christelijkheid hier weer eens bij elkaar komen, terwijl de VVD zich hier van zijn slechtste kant liet zien, namelijk slap. Woningen in een naar een homoseksuele schrijver vernoemde straat worden niet makkelijk verkocht of verhuurd aan streng gelovigen. Met een fietspadje voor de beroemdste Bevelandse schrijver hoeft er geen cent minder verdiend te worden en lijkt het net alsof je Hans Warren toch eert. Bah.
Provinciale Zeeuwse Courant, 14 augustus:
GOES - Hans Warren krijgt een eigen pad in Goes. Na alle pijnlijke commotie over het ontbreken van een Hans Warrenstraat in de toekomstige schrijverswijk Riethoek hebben burgemeester en wethouders besloten Warren toch de eer te geven, die hem volgens velen toekomt.
Het pad ligt zo'n 30 à 40 meter verwijderd van Warrens woning aan de Pykesweg.
Het bordje langs het Hans Warrenpad, een fietsvoetpad tussen het Pykeswegje en het Vivaldipad, wordt zo spoedig mogelijk geplaatst. De gemeente wil het bord zo spoedig mogelijk bestellen en plaatsen. "Daar gaat nog wel een paar weken overheen", aldus een woordvoerster. Als de nieuwe woonwijk Aria wordt gebouwd, wordt het pad nog een klein stukje verlegd.
Zie ook: 'Bordje zal geliefd object worden voor souvenirjagers' (PZC van vandaag)
Twee maanden na de verschijning van GD 1996-1998 verscheen afgelopen week toch nog een bespreking in de boekenbijlage Cicero van De Volkskrant. Ed Schilders vindt het nieuwe dagboekdeel weinig verrassend. De inhoud is voorspelbaar; zo is er het zich steeds herhalende patroon van 'de uitstapjes' van Warren en Molegraaf.
Maar Schilders vindt 'voorspelbaarheid' voor een dagboek helemaal geen negatieve kwalificatie:
Veel herhaling dus, met een zekere mate van voorspelbaarheid als gevolg. Toch is dat niet méér van hetzelfde in de negatieve betekenis, wel in de zin dat het leven per definitie volgens vaste patronen geleefd wordt. 'Consequent geleefd', zou Warren zeggen. Je kunt dat saai vinden, maar ook een feest van vertrouwdheid. Het is de kracht en tegelijk het noodlot van elke gedetailleerde autobiografie in welke vorm dan ook. (...)
Opzienbarend kan het twintigste deel van een dagboek onmogelijk zijn, wel een waardig vervolg. Warren figureert als vanouds in de vele gedaanten waarmee de vaste volgers van zijn leven vertrouwd zijn geraakt. De natuurliefhebber met een hang naar afzondering. De gourmand, de verzamelaar en kenner van etnografica. Een estheet, aandoenlijk negatief over zijn literaire verdiensten: 'Ik weet dat ik in de Nederlandse literatuur nauwelijks meetel.' Altijd onzeker over zijn relatie met Molegraaf. En soms de sluwe Warren, die zelf voorstelt een uitstapje te maken. Maar alleen om een nog groter gevaar af te wenden: 'De dreiging van minstens twee weken Griekenland in oktober.'
Stemmen voor (of tegen) een Hans Warren straat kan intussen niet meer op het forum van de PZC - de eindstand was overigens 62% voor en 38% tegen. De reacties blijven wel binnenkomen op het forum. Een greep:
Hans Warren was een schrijver, die bijna 50 jaar Zeeland hoog in het vaandel heeft gehad. Hij heeft, op een korte periode in Parijs na, altijd in Zeeland gewoond en van daaruit literatuur bedreven. Met zijn dagboeken is hij erg bekend geworden en als dichter was hij vanwege zijn thematiek zijn tijd ver vooruit en stond hij op internationaal niveau. Het zou voor Goes een eer moeten zijn een straat naar hem te noemen. Alfred Krans - 23-07-2008 | 11:39Klik hier voor alle reacties op het PZC-forum.
Hans Warren heeft mij laten zien dat het kleine leven groots beschreven kan worden. Warren heeft dat prachtig gedaan. Dus volmondig ja op de vraag of hij een eigen straat verdient. robert van hof - 22-07-2008 | 21:25
Hans Warren had op basis van zijn oeuvre grotere prijzen verdiend. Door zijn kritieken was hij de spil in literair Nederland. Zijn dagboeken zijn uniek en zijn gedichten zijn beeldhouwwerken. Het is een goed initiatief van de PZC, maar de overheid en met name de verantwoordelijken op cultureel gebied hebben zitten slapen. Doen, en niet twijfelen. Henk Spraakman - 23-07-2008 | 11:30
Hans Warren een straatnaam? Natuurlijk, in elk dorp en in elke stad in Zeeland.
"Wadde?"
Krijgt Goes de primeur en erna volgen alle andere plaatsen? Goed gedaan Hans! Eindelijk kun je dan zeggen: Hart van mijn land ik ben (weer) terug. Theo Sponselee - 23-07-2008 | 17:13
Vandaag in de PZC:
'Schande dat Goes geen straat vernoemt naar Hans Warren'
'Ruil die charlatan van een Büch in voor Hans Warren'
Naar aanleiding van het pleidooi voor een Hans Warren straat in Goes, heeft de PZC bovendien op haar forum een poll geopend waarin gestemd kan worden over de vraag of Hans Warren wel of niet een eigen straat verdient. Stemt allen op:
www.pzc.nl/forum/3452321/Eigen-straat-Hans-Warren.ece
Een paar reacties op het forum:
Hans Warren heeft met zijn poezie, proza en kritieken, en in het bijzonder met zijn Geheim Dagboek, een literair monument geschapen dat zijn weerga niet kent in de Nederlandse literatuur. Uiteraard moet een schrijver van zo'n grote betekenis een eigen straat hebben en niet alleen in Goes! Kees Klok - 22-07-2008 | 17:15
Hans Warren zette Goes op de Nederlandse landkaart, en het is nu aan Goes om hem op zijn stadsplattegrond te zetten. Brigitte Raskin - 22-07-2008 | 17:16
Natuurlijk moet er een Hans Warrenstraat komen! Goes zou zich blameren als ze zo'n belangrijk burger niet eren! Het liefst zag ik een straat in het oude centrum van Goes vernoemd worden naar Hans, maar als het niet anders kan, dan maar in een nieuwbouwwijk. Hans Warren heeft met zijn bijzondere gedichten en zijn Geheim Dagboek een permanente plek in de literaire Nederlandse geschiedenis. Reden genoeg om hem met een eigen straat te eren. Ria Zifkamp - 22-07-2008 | 17:16
KLOETINGE - Het wordt hoog tijd voor een Hans Warrenstraat, vindt Frits de Kaart uit Goes.
Als burger heeft hij de gemeente Goes de suggestie gedaan om de Zeeuwse dichter, literatuurcriticus en schrijver Hans Warren in de nieuwbouwwijk Riethoek in Kloetinge te vernoemen.
De gemeente wil de straatnaamgeving in de Riethoek immers laten aansluiten bij die in het Oostmolenpark, door te putten uit de Nederlandse literatuur. Dan is Hans Warren de eerst aangewezen schrijver om te vernoemen, vindt De Kaart. De in Borssele geboren en getogen dichter ging in Goes naar de HBS en woonde het grootste deel van zijn leven, meer dan vijftig jaar, aan het Pijkesweegje in Kloetinge. Dat is nog geen honderd meter van de Riethoek.
Uit: BN De Stem, 17 juli 2008
Wie niet de volledige DVD-box van 'Hier is... Adriaan van Dis' (zie nieuws 11 april) wil aanschaffen, maar wel het interview met Hans Warren wil bekijken, kan dezer dagen terecht op (het gaat om aflevering 28):
Adriaan van Dis op Cultura
Op de Beeldbank Zeeland (zoek op "Hans Warren") zijn enige tientallen foto's toegevoegd die fotograaf Wim Helm maakte bij de opening van de tentoonstelling Hans Warren 75. Over die plechtigheid valt ook volop te lezen in Warrens laatste dagboek.
In veel regionale kranten werd het dagboek deze week als volgt kort aangekondigd: " Weinig blijft de lezer bespaard in het nieuwe Geheim dagboek van Hans Warren. Het twintigste deel biedt een onthutsend eerlijk kijkje achter de gordijnen van de in 1996 al 75-jarige schrijver. Gul deelt hij zijn intimiteiten en onzekerheden, maar ook zijn vreugden met zijn lezers. Warren stierf in 2001 aan kanker, de ziekte die zich al openbaart in dit dagboekdeel. Het laatste deel van de reeks over 2001 verscheen al in 2002. Er komt nog een deel, dat de jaren tussen 1998 en 2001 beslaat."
Een eveneens korte vermelding in Trouw van afgelopen zaterdag: "Leven met zijn veel jongere vriend M. (Mario), goed eten, vogels, bomen, kunst en kunstbroeders, lichamelijke ongemakken: Warren, die als dit dagboek begint 75 is, weet ons zelfs voor zijn particulierste ervaringen te interesseren, dankzij zijn verfijnde stijl en ongehoorde openheid. "Wat kan M. een klier zijn. Ik doe vriendelijk tegen hem, maar ik voel me onbegrepen.""
NRC noemt het dagboek vandaag alleen even bij de aankondiging van het eveneens net verschenen dagboek van Frida Vogels.
De PZC deed deze week verslag van de manifestatie Park & Poëzie, die afgelopen zondag plaatsvond in Middelburg. Mario Molegraaf droeg daar gedichten voor van Hans Warren. Makkelijk te volgen is het verslag in de PZC niet: "Mario Molegraaf vertelde openhartig over zijn toenmalige verwachtingen van een vloed aan liefdesgedichten van Hans Warren, de oudere dichter die hij als jongen van zeventien al zo bewonderde. Molegraaf zoekt de verklaring in het feit dat Warren elke liefde als de herhaling van een vorige liefde beschouwde. Als jij niet meer jij bent draag je een andere naam. Met andere woorden: elk liefdesgedicht ooit door Warren geschreven zou derhalve ook voor Molegraaf zijn bestemd. Een tekst in Warrens nalatenschap geldt eveneens als waardevolle verklaring: Mijn verzen voor jou moeten de beste worden."
Johan Veenstra getuigt in zijn internetdagboek regelmatig van zijn liefde voor het werk van Hans Warren. Hij las natuurlijk ook het nieuwste deel. (NB: de taal van Veenstra is geen Fries, maar Stellingwerfs.)Now ik van 1981 of et leven van Hans Warren en, laeter, Mario Molegraaf via disse dagboeken volge is et soms krek as wodt et een betien femilie van je. En an femilie arger ie je ok wel es. Wat hadden die beide vaeke spul! Wat een gekilster! Om niks vaeke! Zo zo’k et niet wild hebben. En wat eiste die Mario een protte van die oolder woddende man. Of was Warren soms ok wel es wat een zeurdeuze? Waor ik me echt an argere is de geldvergriemeri’je mit et almar uut eten gaon. Wat kostte dat wat! Honderden guldens per keer! Wat een idiote overdaod mit al die dure flessen wien d’r bi’j. En dan was et eten vaeke ok nog niet naor de zin! Mar och, wat is et allemaole mooi om te lezen…
Vaste Warren-recensent Rolf Bosboom besprak gisteren in de Provinciale Zeeuwse Courant het nieuwe dagboekdeel. "Voor een dagboek geldt feitelijk maar een maatstaf: oprechtheid. Warren is eerlijk en open zonder voorbehoud. Geen detail blijft onvermeld over zaken zoals de moeizame stoelgang, de seksuele statistieken of de huiselijke ruzies - als een real life soap avant la lettre. Alles en iedereen wordt de maat genomen, of het nu om musea, restaurants of kennissen gaat. En niet in de laatste plaats zichzelf."
De boekenbijlage van De Volkskrant vermeldt het dagboek vandaag bij de nieuw verschenen literatuur: "Bibeb Lampe, de vermaarde Vrij Nederland-interviewster, ontving in 1996 Hans Warren bij zich thuis in Scheveningen. Die schrok nogal: 'Een nietig heksje met slordig oranje haar, zo goed als doof en wazig'. Ze leeft te midden van 'een vreselijke troep'. Bibeb bezwoer Warren niets over haar te schrijven. Die dacht: 'Dat zal moeilijk zijn, ouwe heks'. Na te lezen in Geheim dagboek 1996-1998."
Antiquariaat Fokas Holthuis besteedt in zijn laatste nieuwsbrief aandacht aan Hans Warren. Veel, ook heel moeilijk verkrijgbare, titels worden aangeboden:
Hans Warren nieuwsbrief Fokas Holthuis
Ter gelegenheid van de vijftigste verjaardag van Tom Lanoye verschijnt in augustus de eerste brief die hij ooit aan Hans Warren schreef in een speciale bibliofiele uitgave bij De Carbolineum Pers.
Naar de Carbolineum Pers
Uitgeverij Bert Bakker/Prometheus laat weten dat het Geheim dagboek 1996-1998 op 21 mei in de boekhandel moet liggen. Zie ook hier.
Bij uitgeverij Nieuw Amsterdam verscheen onlangs de nieuwe dichtbundel van Jos Versteegen, getiteld Slapen bij een warme man.
Een oude vrouw zit te dutten bij de televisie. Op het toestel staat een ingelijste foto van haar man, licht geschminkt, zoals alle opgebaarde doden. Terwijl de programma’s zich aaneenrijgen, kruipt de televisiewarmte in de foto. En zo slaapt een weduwe bij een warme man. Dit is het beeld dat Jos Versteegen oproept in zijn nieuwe bundel, die gewijd is aan zijn moeder, een boerenvrouw.
Jos Versteegen schreef zijn doctoraalscriptie over de gedichtencyclus De Olympos van Hans Warren. In mei 2003 koos hij op onze site het gedicht Voor jou als zijn favoriete gedicht van Warren.
In de laatst verschenen aflevering van het Zeeuws Tijdschrift staat een artikel van ons over Maria de Roo: de 'Sibylle' uit de poëzie en dagboeken van Hans Warren en de eerste vrouw van Jan Wolkers. Het artikel is gebaseerd op onze tekst in Hart van mijn land ik ben terug. Het is in zijn geheel te lezen op de site van het Zeeuws Tijdschrift:
De Goese muze van Warren en Wolkers
Later dit jaar verschijnt een uitgebreider verhaal over de 'muze' van Warren en Wolkers in De Parelduiker.
"Iedereen zegt dat het goed is gegaan, ik schort m'n mening op tot ik zondagavond de uitzending heb gezien", schreef Hans Warren in zijn Geheim dagboek na de opnamen van Hier is... Adriaan van Dis. Na de uitzending is hij tevreden. "Ik kwam natuurlijk over, ik sprak genuanceerd, m'n mimiek was goed." In de uitzending las Warren zijn gedicht Aubade met lijsters voor, een legendarisch moment. Het interview is vanaf volgende week terug te zien. Dan verschijnt een DVD-box met de beste interviews uit het progamma Hier is... Adriaan van Dis (Uitgeverij Rubinstein).
Zanger en tekstdichter Joop Visser heeft een van Warrens bekendste gedichten, Thuiskeer in Zeeland, op muziek gezet. "Er zit nog heel wat familie in de provincie en de bezoeken daaraan associeer ik nog steeds met een vakantiegevoel. Het gedicht van Warren staat heel dicht bij mijn beleving", zegt Visser vandaag in een interview in de PZC."We hebben ook de muziek kunnen maken die daar weer bij hoort." Visser zal het nummer, samen met sopraan Jessica van Noord, vanavond voor het eerst ten gehore brengen bij een optreden in Nieuw- en Sint Joosland, waar hij zondagmiddag nog een keer optreedt. Morgenavond is hij in Oost-Souburg.
Lees hier Thuiskeer in Zeeland.
Het driemaandelijks literair-historisch tijdschrift Zacht Lawijd wijdde zijn eerste nummer van deze jaargang geheel aan uitgever Bert Bakker (1912-1969).
Onder de titel "De uitgever bij wie ik het liefste mijn werk zie verschijnen" leveren Eveline Broekhuizen en Annemiek Recourt een bijdrage over de relatie van Bert Bakker met Hans Warren. De titel van het stuk is een citaat uit de allereerste brief die Warren aan de uitgever schreef. Na een aantal meningsverschillen met Ad den Besten van de Windroos-reeks - onder andere over het manuscript van Een vriend voor de schemering - probeert Warren zijn geluk elders. Dat leidt in eerste instantie slechts tot een paar gedichten in Maatstaf, maar er ontstaat dan al wel een vriendschapsband tussen Warren en Bakker. Deze vraagt Warren om het werk van Markies de Sade in het Nederlands te vertalen - een groot commercieel succes. In 1969 is Tussen hybris en vergaan de eerste dichtbundel van Warren die bij Bert Bakker verschijnt, maar de uitgever zelf is dan net overleden.
De samenwerking wordt door Bert Bakker junior voortgezet, waardoor uiteindelijk ook het Geheim dagboek bij deze uitgeverij zal verschijnen.
Nieuwe gegevens bevat het artikel niet, wel enkele slordigheidjes. Zo verscheen het eerste dagboek in 1981 (en niet in 1982) en is het Mario Molegraaf (niet Molengraaf). De auteurs reppen over een bloemlezing die Warren in 1959 voor Bert Bakker samenstelt, maar ze melden niet dat dit een bloemlezing is uit het werk van Boutens (Mijn hart wou nergens tieren).
Link: Zacht Lawijd
In De Groene Amsterdammer van deze week schrijft Jannah Loontjens een uitgebreide recensie van het verzameld werk van Plato in de "lezenswaardige" vertaling Warren/Molegraaf. Lees hier.
In het KRO-programma De Leescoupé vertelde treinreiziger Dick Visser afgelopen zondagavond over zijn favoriete boek, het Geheim dagboek van Warren. De uitzending is nog te bekijken op de website van het programma, of via uitzending gemist. Op de website van het programma leest Dick Visser een lang fragment voor uit Geheim Dagboek 1975-1976, dat niet in de TV-versie zit.
Gisteravond werd Mario Molegraaf uitgebreid geïnterviewd in het radioprogramma Kunststof (NPS) op Radio 1. Het interview gaat onder andere over de voltooide vertaling van Plato, de nieuwe poëzie-bloemlezing M'n opa, in heel Europa is er niemand zoals hij, maar ook over zijn leven met Warren. De uitzending is hier nog te beluisteren.
Update 28/2: Interview Provinciale Zeeuwse Courant
Deze week werd er champagne gedronken ten huize van Ria Zifkamp in Haarlem: met enige vertraging verscheen Geloof mij steeds: Een selectie uit de correspondentie Hans Warren Ria Zifkamp 1990-2001.
De briefwisseling is uitgegeven in twee kloeke delen. Deel 1, over de periode 1990-1995, heeft 366 pagina's; deel 2, met de brieven uit 1996-2001, telt er 380. Aardig is dat afbeeldingen en krantenberichten waarover in de brieven wordt gesproken, vaak ook in het boek zijn afgedrukt. Daarnaast is het ontstaan en de ontwikkeling van Zifkamps eigen poëzie in de brieven mooi te volgen. De gedichten zijn verzameld in Al jaren lang dezelfde man. 42 gedichten van Ria Zifkamp. Wie de brievenboeken bestelt (€ 38,95), krijgt de dichtbundel er gratis bij, maar deze is ook apart te koop (€ 9,95). Zie: BOEKENMAKER.NL (E-mail: info@boekenmaker.nl). De boeken zijn ook via de reguliere boekhandel te bestellen (ISBN deel 1: 9789088420351, deel 2: 9789088420368, dichtbundel: 9789088420375).
Vermoedelijk heeft in de literatuurgeschiedenis geen lezer zo uitvoerig op het werk van een schrijver gereageerd als in dit geval (flaptekst)
In de Volkskrant van vandaag staat het laatste interview met de in oktober vorig jaar overleden Jan Wolkers. Daarin zegt hij dat het idee voor de novelle Zomerhitte, het boekenweekgeschenk van 2005 en nu verfilmd door Monique van de Ven, ontstond nadat hij Warrens ornithologische studie Nachtvogels had gelezen.
Mea de Jong vroeg Wolkers hoe hij tot het schrijven van Zomerhitte was gekomen. Wolkers antwoordde:Het is een boek dat ik al heel erg lang in mijn hoofd heb. Vlak na de oorlog, toen ik een jongen van een jaar of 24 was, kwam Hans Warren langs en die had een boek bij zich van een fotograaf waarvoor hij de tekst had geschreven. Nachtvogels heet het, en daarin zie je een uil die het oog van een van de fotografen uitrukt. Je ziet hem zo met dat oog wegvliegen. Dat beeld is me altijd bijgebleven, daar is Zomerhitte op gebaseerd. Het verhaal gaat over een fotograaf die alle liefde verloren heeft, afwezig is geworden en iedereen afstoot.
De fotograaf waar Wolkers het over heeft is de Engelsman Eric Hosking (1909-1991). Na het incident met de uil, waardoor hij zijn linkeroog verloor, is hij een van de beroemdste vogelfotografen geworden. Warren beschrijft inderdaad dit incident in Nachtvogels op pagina 112 (en in Geheim dagboek 1945-1948), maar een foto van het ongeluk ontbreekt in het boek. Wél staat er Hoskings beroemdste foto in: kerkuil met jonge rat bij nesthol. In 1945 publiceerde Hosking zelf een boek met de titel Birds of the night.
In januari is de reeks vertalingen van het werk van Plato voltooid, met de verschijning van deel 16 en deel 17 (Uitgeverij Bert Bakker). Tot deel 12 werkten Hans Warren en Mario Molegraaf gezamenlijk aan deze serie. In 1994 verscheen het eerste deel. Na het overlijden van Warren in 2001 zette Molegraaf het vertaalwerk alleen voort.
De Dordtse dichter Kees Klok vertelde in het VPRO-programma De Avonden over zijn liefde voor het dagboek van Hans Warren. De uitzending van 7 februari jl. is hier nog te beluisteren.
In het katern Hart en Ziel van De Volkskrant van zaterdag 19 januari jl citeert Mieke van der Weij Hans Warren als het over de karaktereigenschap competentie gaat. Ze vertelt dat ze liever samen dan alleen werkt en haalt de volgende uitspraak van Warren aan, uit zijn laatst verschenen dagboek: "Misschien heb ik niet de koestering van de glorie gekend. Maar de kilte van het onopgemerkt blijven is me bespaard gebleven" (GD 1993-1995, p.379)
Op de valreep van het jaar is verschenen: Kees Lekkerkerker en Hans Warren, Een verstokt necrofiel. Brieven 1973-1979. De bibliofiele uitgave, van de Avalon Pers uit Woubrugge, is verzorgd door Menno Voskuil, die er ook een korte inleiding bij schreef. Daarin schetst hij de geschiedenis van de 'levendige correspondentie' tussen Warren en Lekkerkerker. Dat de briefwisseling na 1979 plotseling stokte mag, volgens Voskuil, 'erg spijtig' worden genoemd, vooral 'vanwege de geestige ontboezemingen van Kees Lekkerkerker'. Volgens Warren behoorde Lekkerkerker 'tot de grilligste en grappigste correspondenten' die hij kende.
Van Een verstokt necrofiel verschenen 75 arabisch genummerde, ingenaaide exemplaren en 15 romeins genummerde, gebonden exemplaren. Voor bestellingen: info@mennovoskuil.nl.
Zie ook: de website van Menno Voskuil.
'Vanmorgen vóór het opstaan met een heerlijk orgasme de liefde bedreven. "Je hebt nog geen erectiepil nodig," plaagde M.'. Het is 15 juni 1996 in het Geheim dagboek van Hans Warren. Het jaar dat hij vijfenzeventig wordt, een jubileum dat groots wordt gevierd. Zo onthaalt de Zeeuwse Commissaris van de Koningin hem in het Prinsenlogement. Hans Warren spreekt hem toe in Borssels dialect en ontdekt na afloop dat z'n gulp openstaat.
Een oude man, die elke dag iets nieuws wil beleven. Alleen reageert hij angstig op deze avances: 'Ze pakte m'n hand, streelde me, zat me verliefd aan te staren en zei dat ze me zo graag zag.' Het dagboek van Hans Warren, de onzekerste man op aarde. En tegelijk een kampioen van kritiek: 'Ik houd niet van dat Duitse mooi met een bergachtige rivierbocht en een ruïne.' En ook nog eens een grootmeester in genieten.
Genieten van het lichten van de zee aan de dijk bij Westkapelle of van een Vintage Port uit 1957, een geschenk van Gerrit Komrij: 'Hij was pafferig, hikte en hoestte, peuterde telkens heel smerig in zijn neus, maar zijn vriendschap ontroerde me diep.'
De dagboekcahiers uit deze jaren liggen vol klavertjesvieren. Hans Warren is een zondagskind, en dat weet hij. Alleen al omdat ook op maandag het heerlijkste eten op tafel komt. Hij klaagt zelfs ergens dat hij, ondanks zijn geluk, zoveel klaagt. Als het er werkelijk om spant, klaagt hij juist niet.
Er wordt kanker bij hem vastgesteld, en hij blijkt dan zo'n patiënt: 'Heerlijke sardines uit de Oosterschelde, afgewassen, en ik schuif achter m'n bureau, verwarming vol aan. Ik merkte dat ik vandaag af en toe een huppeltje maakte, een merkwaardig verschijnsel lijkt me, op de dag van je eerste bestraling.' Het enige dagboek ter wereld waarin alle gordijnen opengaan. Kijk als je durft, zie je jezelf daar?
Vorige week vrijdag 9 november wijdde Elsbeth Etty, in een stuk over de betrouwbaarheid van literaire recensenten, de volgende regels aan Hans Warren:Berucht was Hans Warren. Hij leverde zijn recensies, waarin hij auteurs die niet met hem bevriend waren hufterig behandelde, aan de Gemeenschappelijke Pers Dienst, zodat de hele provinciale pers, met meer dan een miljoen lezers, bediend werd door iemand met een geheime agenda. (NRC Boeken, 9 november)Deze week reageert Mario Molegraaf in een ingezonden brief aan de krant:In haar beschouwing Reden voor zuivere kritiek maakt Elsbeth Etty alle fouten die ze anderen verwijt. Ze schrijft dat Hans Warren als criticus 'berucht was' vanwege zijn vooringenomenheid. Daarmee presenteert ze een kwalijke fantasie van haar alsof het om een vaststaand feit zou gaan.
De waarheid is juist andersom. Hans Warren stond - tot schrik van sommige schrijvers - bekend als een geheel onafhankelijk bespreker van boeken. Het werk van literaire vrienden kon hij afwijzend bespreken (wat hem soms in gewetensnood bracht), het werk van gezworen vijanden juist gunstig. Ik weet dat uit eigen ondervinding - ik heb tenslotte 23 jaar het leven met hem gedeeld. Maar in vrijwel alle publicaties over zijn werk als recensent wordt zijn onafhankelijkheid gesignaleerd en daarvoor is hij ook met de Pierre Bayleprijs geëerd. Het zegt, denk ik, alles dat hij ruim 50 jaar literatuur heeft kunnen bespreken voor één en dezelfde krant, de Provinciale Zeeuwse Courant. Zoiets lukt alleen met een smetteloos blazoen. Weliswaar is Hans Warren befaamd om zijn Geheim dagboek, hij had beslist geen geheime agenda. In voorkomende gevallen zei hij in zijn besprekingen er zelfs bij hoe de persoonlijke verhoudingen lagen.
De opmerkingen van Elsbeth Etty zouden in elke andere context als laster worden aangemerkt. Ze levert zelf het allerbeste bewijs voor haar stelling: 'Wat in de journalistiek doodzonden zijn, wordt gedoogd op boekpagina's. (NRC Boeken, 16 november)
In zijn huis op Texel is gisteren Jan Wolkers overleden, 81 jaar oud. Jan Wolkers en Hans Warren kenden elkaar vooral door Maria 'Sibylle'de Roo. Zij was Warrens jeugdliefde en zijn muze bij het schrijven van zijn poëziedebuut Pastorale. Later zou zij de eerste vrouw van Jan Wolkers worden. Wolkers schrijft over haar en Warren in zijn brieven aan Wim de Kler, die in 2005 verschenen onder de titel Ach Wim, wat is een vrouw?. Maria de Roo figureert als Sonja in Wolkers' roman Een roos van vlees, waarin Warren ook zichzelf herkent. Andersom speelt Wolkers, onder de naam Josquin, een rol in Warrens nooit uitgegeven roman Om het behoud der eenzaamheid. Een fragment daaruit verscheen dit jaar in het lentenummer van De tweede ronde. Zie over Warren, Wolkers en Sibylle verder Hart van mijn land ik ben terug.
Het nieuwe Geheim dagboek van Hans Warren, over de jaren 1996-1998, zal in mei volgend jaar verschijnen. Hier alvast een kleine voorpublicatie.7 juli 1996 - zondag, 20 uur - Het is heerlijk rustig op de boerderij. Je hoort nu de tortel koeren, mussen sjilpen, een tuinfluiter orgelt. Een gier van een hinnikend paard en de wind door de bladeren. Ik ben zo moe, zo moe. Daarnet, toen ik m'n voeten in een heet bad zat te verzorgen, praatte ik hardop met m'n moeder: 'Jij was 57 toen je al weg moest, ik ben straks 75...' Ik vraag me af of het zin zou hebben aan het hoofdeind van haar graf een steentje te plaatsen, met bijvoorbeeld Dit is het graf van Albertina Femmetje Warren-Mennes (1894-1951), mijn moeder, Hans. Dan kunnen de rozenstruiken blijven staan en hoeft er geen zerk óp haar. Iets dergelijks voor oma Adriana de Blok. En mezelf ook maar in Borssele laten begraven? Vroeger dacht ik romantisch: aan het eind van de Noordnol, met een ijzeren hekje erom. Nu gewoon simpel op dat kerkhofje dat net als heel het dorp in zo'n lelijke omgeving is komen te liggen, en waaraan ik toch, toch, toch hecht. Ik heb vochtige ogen.Binnenkort op de site de aanbiedingstekst uit de voorjaarscatalogus van uitgeverij Bert Bakker.
Eind november-begin december zal bij de Avalon Pers verschijnen: Kees Lekkerkerker en Hans Warren, Een verstokt necrofiel. Briefwisseling 1973-1979.
Op 28 augustus 2006 overleed, op 96-jarige leeftijd, Kees Lekkerkerker. Hans Warren ontmoette hem voor het eerst vlak na het einde van de Tweede Wereldoorlog, maar het contact werd pas echt vriendschappelijk in 1973, toen Lekkerkerker de bibliografie van Warren zou gaan verzorgen. In de hieropvolgende jaren wisselden de twee letterkundigen 34 brieven en briefkaarten uit, die nu voor het eerst in druk verschijnen en volgens samensteller Menno Voskuil "een mooi en boeiend beeld geven van een bijzondere literaire vriendschap".
De uitgave, gezet uit de Garamond en met de hand gedrukt op Zerkall-papier, bevat de volledige correspondentie 1973-1979 tussen Warren en Lekkerkerker, bezorgd en ingeleid door Menno Voskuil. Een verstokt necrofiel zal een oplage kennen van ca. 90 genummerde exemplaren. Prijs 50 euro. Voor meer informatie of reserveringen: info@mennovoskuil.nl.
Geloof mij steeds, de correspondentie van Hans Warren en Ria Zifkamp, zal voor het eind van het jaar verschijnen. De uitgave bestaat uit drie delen: de brieven deel 1 (1990-1995), de brieven deel 2 (1996-2001) en een deel met de gedichten van Ria Zifkamp, getiteld Al jaren lang dezelfde man. De drie delen samen zullen E 38,95 gaan kosten, de dichtbundel afzonderlijk E 9,95.
Van de flaptekst:"Hans Warren zag haar als zijn grootste fan. Maar Ria Zifkamp is misschien wel de grootste fan zonder meer, als geen ander in staat tot de gave van belangeloos bewonderen. Vermoedelijk heeft in de literatuurgeschiedenis geen lezer zo uitvoerig op het werk van een schrijver gereageerd als in dit geval. Een droom voor elke auteur. Een droom ook die in een nachtmerrie had kunnen omslaan als Ria Zifkamp niet Ria Zifkamp was geweest. Uitbundig, maar nooit opdringerig. Een beetje dweepziek, maar zichzelf altijd corrigerend. Trouw aan de bewonderde auteur, maar ook aan zichzelf."
Over Hans Warren dichtte zij eens:
Voor mij is hij vooral een schrijver
die mij niet ontwijkt, die zoveel op mij lijkt
dat ik hem word als ik zijn dagboek lees.
Zie eerdaags voor verschijningsdatum www.boekenmaker.nl
Hans Warren noemde haar zijn grootste fan: Ria Zifkamp. In 2003, toen we met haar spraken over de 467 brieven die ze aan Warren schreef, sprak ze al de wens uit dat de correspondentie ooit zou worden uitgegeven. Binnenkort is het eindelijk zover, want dan verschijnt (in twee delen): Geloof mij steeds. Een selectie uit de correspondentie Hans Warren - Ria Zifkamp. De correspondentie gaat vergezeld van een bundel met haar poëzie. Binnenkort meer details over deze bijzondere uitgaven.
De literaire pagina's 431 en 432 van NOS-Teletekst zijn vandaag geheel gewijd aan Hans Warren. Naast de onderstaande pagina's bevat pagina 431 een korte biografie van Warren; op pagina 432 is een lang fragment te lezen uit Warrens roman Een vriend voor de schemering.
PZC, 7 augustus 2007
Zie ook weblogs:
De papieren man
De brakke hond
In het deze week verschenen nieuwe nummer van De Parelduiker (jaargang 12, nr 3) staat een bijdrage van onze hand over Hans Warren als fotograaf.
In de Beeldbank van de Zeeuwse Bibliotheek zijn ca 280 foto's te vinden die Hans Warren maakt tussen 1946 en 1950. Op de foto's veel taferelen uit het dorpsleven van Borssele en natuurlandschappen, waaronder ca 60 foto's van De Kaloot. Maar wie goed kijkt, vindt ook een aantal meer persoonlijke foto's. (De Parelduiker wordt uitgegeven door Uitgeverij Bas Lubberhuizen en is daar te bestellen.)
Op de middenpagina van het augustus-nummer van Gay & Night (nr 113) is een uitgebreid verhaal te vinden over de laatste twee delen Geheim dagboek. Het stuk heeft de vorm van een virtueel interview, met veel citaten uit het dagboek als antwoorden. Ook het literaire wandelboek Hart van mijn land wordt weer genoemd.
Na het verschijnen van Hart van mijn land ik ben terug zijn op twee weblogs interessante aanvullingen op ons boek verschenen.
Depaarden is de weblog van Willem Duvekot, broer van Warrens vriend Adrie (die in Geheim dagboek Willem heet). Aan de hand van de door Warren gemaakte foto's haalt Duvekot in zijn weblog herinneringen op aan zijn eigen jeugd, en schrijft hij bijvoorbeeld over zijn moeder.
Op Foxxblok probeert 'Foxx' met de informatie uit ons boekje, oude kaarten en Google Earth, nóg preciezer te bepalen waar zich nou precies het verdwenen geboortehuis van Warren bevond...
In de TROS Nieuwsshow van gisteren opende Martin Ros zijn boekenrubriek met Hart van mijn land ik ben terug van ('Ik ken ze ook niet') Boogaart en de Rooij. Nu eens niet 'die eeuwige verhalen uit het dagboek en die eeuwige ruzies met schrijvers', aldus Ros, maar aandacht voor 'de leuke kant van Warren'. Die leuke kant ziet Ros in Warrens 'eenvoudige, voortreffelijke poëzie' en zijn aandacht voor de natuur. Als voorbeeld droeg hij de eerste en laatste strofe voor van het gedicht 'Hart van mijn land'. Het mooie Zeeland van Warren, dat intussen niet zo mooi meer is, komt aan bod in dit 'prachtige boekje' uit de 'prachtige serie' van Bas Lubberhuizen. De uitzending van de TROS Nieuwsshow is hier nog te beluisteren.
Op 31 mei verscheen bij Uitgeverij Bas Lubberhuizen Hart van mijn land ik ben terug. Sindsdien is er in de pers al behoorlijk wat aandacht voor het wandelboek geweest.Op de dag van de presentatie verscheen in de Provinciale Zeeuwse Courant een bespreking van het wandelboek én van het nieuwe Geheim dagboek over de jaren 1993-1995.
In de Leidse universiteitskrant Mare van 14 juni schreef Frank Provoost een recensie.
Thomas van den Berg noemt het boek in Elsevier deze week 'Een handzaam boekje, dat je op een andere manier naar het mooie Zeeuwse land laat kijken'.
Na een eerste stukje in De Volkskrant van vrijdag 15 juni over 'De Sibylle van Goes', werd het boek afgelopen vrijdag 22 juni uitgebreider besproken door Ed Schilders onder de titel 'Wandelen in lelijkheid met Hans Warren'. Het boek krijgt 4 (uit 5) sterren. De rode draad van Schilders' recensie is de teloorgang van het Zeeuwse landschap. Hij vervolgt dan: 'Waarom zou je in zoveel lelijkheid willen wandelen, of zelfs lezen? Omdat Boogaart en De Rooij gidsen zijn met een buitengewoon grote kennis van leven en werk van de schrijver. Nergens is het decor zo 'verlelijkt' of aan de einder gloort toch nog een appetijtelijk gedicht. Geen cultuursteppe zo bar of er bloeien passages uit de dagboeken.'
Ook NRC Handelsblad noemt het boek deze week in hun overzicht van nieuw verschenen boeken.
Op de site van Uitgeverij Bas Lubberhuizen zegt Mario Molegraaf over Hart van mijn land: 'Het zeehuis dat hem dichter maakte, de vogelparadijzen van zijn jeugd, ze verdwenen ergens in de mist van de vooruitgang. Maar met Ronny Boogaart en Eric de Rooij wandel je erheen. Je ziet het ineens, hoort het, ruikt het bijna, het Zeeland van betere tijden, het landschap van Hans Warren.’
Volkskrant 15 juni 2007
Ter gelegenheid van het verschijnen van Hart van mijn land, wandelden we op donderdag 31 mei in Goes langs belangrijke locaties uit leven en werk van Hans Warren. Hieronder een kleine impressie. (Foto's: Niek Oele)
Vertrekpunt van de wandeling bij boekhandel De Koperen Tuin in Goes
Boven: Het voormalige woonhuis van Sibylle aan de Kreukelmarkt
Onder: Eric in gesprek met Omroep Zeeland en Ronny voor het gebouw van Warrens HBS
Voor de Bocht van Guinea, bij de woning van de in 2006 overleden schilder Rudolf Hagenaar
Nieuwsarchief
augustus 2005 t/m juni 2007
januari t/m juli 2005
oktober, november en december 2004
augustus en september 2004
juni en juli 2004
maart t/m mei 2004
januari en februari 2004
oktober t/m december 2003
juli t/m september 2003
juni 2003
april en mei 2003
februari en maart 2003
januari 2003
november en december 2002
augustus t/m oktober 2002
Home
