|
|
|
|
| . |
 |
De stoomtram door de tijd heen
"125 jaar beeldbepalende geschiedenis in Nederland"
Op 1 juli 2004 was het precies 125 jaar geleden dat de eerste stoomtram in Nederland reed tussen Den Haag en Scheveningen. De jaren daarna verscheen de stoomtram op vele verschillende plaatsen in ons land. De stoomtram zou, zoals later is gebleken, de tegenhanger worden van de stoomtrein en voornamelijk de dun bevolkte gebieden ontsluiten. Zowel in het reizigers- als in het goederenvervoer was de interlokale tram niet meer weg te denken. De toename van het wegverkeer maakte de tram overbodig en in 1966 was het dan ook met de klassieke vorm van interlokale trams gedaan.
Hieronder treft u per tijdsperiode beknopt de stoomtram geschiedenis aan.
|
|
|
1879 Tramstel Stoomtram Den Haag - Scheveningen |
|
|
Op 1 juli 1879 werd de eerste stoomtramverbinding in ons land geopend door de Nederlandsche Rhijnspoorweg-Maatschappij tussen Den Haag en Scheveningen.
Van de eerste stoomtram is helaas geen materieel bewaard gebleven. Wel bestaat er nog materieel van precies hetzelfde type.
Stoomlocomotief RSTM 2, personenrijtuig RETM 404 en goederenwagen RSRM 106 beelden de eerste stoomtram in Nederland uit. |
 |
|
1882 Tramstel West-Friesche Tramweg-Maatschappij |
|
 |
In 1882 werd begonnen met de aanleg van een stoomtramverbinding tussen Hoorn en Enkhuizen. Slechts een deel van dit traject kwam tot stand.
Oorspronkelijk werd de exploitatie uitgevuurd met vuurloze locs, maar dit was geen succes. Al snel werden stoomlocs besteld bij Krauss.
Van het oorspronkelijke materieel van de WFTM is niets bewaard gebleven. Maar in Oostenrijk bestaat nog een soort gelijke locomotief. |
|
1900 Tramstel Geldersche Stoomtram |
|
|
Vanaf 1881 werden er tramlijnen aangelegd in de Gelderse Achterhoek. De Geldersche Stoomtramweg-Maatschappij was de grootste exploitant.
Ook in Nederland ging men zich bezig houden met de bouw van stoomtram materieel. De bekende "Backertjes" zijn een oerhollands product van de firma Backer & Rueb, later Machinefabriek Breda.
Ter gelegenheid van 75 jaar stoomtram, werd dit tramstel gerestaureerd en werden er ritten mee gereden. |
 |
|
1904 Stoomtramlocomotief Type Backer & Rueb |
|
 |
Vanaf 1866 reden op de lijn Den Haag - Delft al paardentrams, vanaf ca. 1900 gingen er stoomtrams rijden.
De HTM 8 is, net als GTM 13, een "Backertje" en komt dan ook sterk overeen met de GTM 13. Enig verschil is dat de 8 een condensor op het dak heeft, waar uit afgewerkte stoom weer water gewonnen werd.
Later heeft loc 8 nog dienst gedaan bij de NZH tussen Leiden en Heemsteede en later bij een industrie. |
|
1905 Tramstel Stoomtram Zutphen - Emmerik |
|
|
De Tramweg-Maatschappij Zutphen - Emmerik (ZE) reed vanaf 1902 tussen Zutphen en het Duitse Emmerik. In 1926 werd de lijn verlengd naar Deventer.
Voor de opening van de tramlijnen nam ook de ZE vierkante tramlocomotieven in dienst, die gebouwd werden door de Duitse Firma Henschel.
Loc 607 was een zware locomotief er werd vrijwel alleen ingezet voor zware goederentrams. Na de opheffing van de lijnen in 1957 is de loc bewaard gebleven. |
 |
|
1914 Stoomtramlocomotieven van de RTM |
|
 |
De Rotterdamse Tramweg-Maatschappij exploiteerde vanaf 1898 een aantal tramverbindingen vanuit Rotterdam naar de Zuid-Hollandse en Zeeuwse eilanden.
Doordat de RTM-tramlijnen pas in 1966 werden opgeheven, kon veel materieel van dit bedrijf van de slopershamer worden gered.
Op de foto zijn de drie bewaarde stoomlocs van de RTM te zien. |
|
1920 Tramstel Gooische Stoomtram |
|
|
De Gooische Stoomtram reed tussen 1881 en 1947 op een aantal lijnen in 't Gooi. De tram vervoerde vooral forensen vanuit o.a. Laren en Blaricum naar Amsterdam en Hilversum.
GS loc 18 vormt samen met de GoTM 21 en GS 22 een echt tramstel van de Gooische Stoomtram.
GS loc 18 was een van de laatst gebouwde locomotieven voor de Gooische Stoomtram. Door de komst van moderne motortrams waren stoomlocs immers niet meer nodig. |
 |
|
1922 Modernisering bij de Stoomtram in Nederland |
|
 |
De exploitatiekosten van de trambedrijven namen rond de Eerste Wereldoorlog sterk toe. Brandstofprijzen en lonen stegen en de behoefte aan zuiniger exploiteren groeide. Moderne stoomlocomotieven en motorrijtuigen waren de oplossing.
Ingenieur D. Verhoop leverde vanaf 1910 de ontwerpen voor circa 80 locs, die zuiniger omgingen met brandstof. Daarnaast bezaten de locs moderne snufjes als een oververhitter en een geheel nieuwe stoomschuifbeweging. |
|
1955 Bello en het Lokaalspoor in de Tramdienst |
|
|
In de loop van de tijd werden de stoomtrams in Nederland zwaarder en sneller. Een aantal tramlijnen was in exploitatie bij de Nederlandse Spoorwegen, die in latere jaren zwaarder lokaalspoormaterieel gebruikte om de tramdienst op deze lijnen gaande te houden.
De mengeling van lokaalspoor en de tram zien we nog duidelijker terug bij de relatief grote locomotief 7742 "Bello". De loc is gebouwd voor de lokaalspoordiensten, maar heeft ook jaren dienstgedaan op de tramweg Alkmaar en Bergen aan Zee |
 |
Download dit artikel
De stoomtram door de jaren heen (530 KB)
|
|
|
Foto's ©Wouter Adriaanse |
©Wouter Adriaanse - ©STOOMTRAMonline - www.stoomtrams.ontheweb.nl - stoomtramonline(a)zonnet.nl (vervang (a) door @)
Alle rechten voorbehouden. Overname in gedrukte of digitale vorm zonder toestemming niet toegestaan. Aan vermeldingen op deze site kunnen geen rechten worden ontleend.