Voorwoord
Hallo, ik ben Chancelvie Okitokandjo en ik ben 10 jaar.
Ik ga het met mijn werkstuk over Litouwen houden.
Omdat ik andere er iets van kan laten leren en ik 
zelf kan dan ook wat leren over dit land.




2 Geografie
Litouwen officieel:(Lituvos Respublika) is een replubliek
in Noordoost-Europa.
Litouwen heeft een oppervlakte van 65.200 km2 en is daarmee de
grootste Baltische staat en ongeveer net zo groot als Nederland
en Belgie samen.
Litouwen grenst in het noorden aan Letland, in het zuidoosten aan
Wit-Rusland, en in het zuidwesten aan Polen en de Russische enclave
Kalinigrad.
De kust langs de Baltische Zee is ongeveer 100 km lang, waarvan
ongeveer de helft langs de Kursiu Nerija loopt.
Dit is een soort zandbak van 98 km lang en tot 66 meter hoog, maar
nergens breder dan 4 kilometer.
Het is Litouwens meest opmerkelijke stukje land.
Litouwen is verder een vrij vlak stuk land met twee hoogvlaktes die
gemiddeld150 meter hoog zijn.
Ongeveer 25% van is bebost en 3% is bedekt met moerassen.
Litouwen telt ongeveer 3000 meren die in totaal 2% van de oppervlakte
beslaan en voor het merendeel in het noordoosten van het land liggen.
De Kaunas Zee is het grootste binnenwater, maar is kunstmatig aangelegd.
Het grootste natuurlijkemeer is Druksiai.
Litouwen heeft 750 rivieren die langer zijn dan 10 kilometer.
De belangrijkste rivier is de Nemunas, 973 km lang waarvan 425 kilometer 
door Litouwen stroomt.


3 Klimaat
Litouwen heeft een gematigd klimaat dat beinvloed wordt door de Warme 
Golfstroom.
De oosterlijk gelegen regio,s hebben al meer een landklimaat waar het
des winters wat kouder is dan in de rest van het land en des somers wat
warmer.
De winters duren vrij lang.
In de Dzukija regio vriest het eind september al, en in de hoofdstad 
Vilnius twee of drie weken later.
In november begint het meestal te sneeuwen en al snel daarna ligt
er in grote delen van het land tot en met maart een dik pak sneeuw.
De gemiddelde minimumtemperatuur in januari is -5graden.
af en toe komt het voor dat de temperatuur tot -40graden.
De lente duurt meestal maar kort.
Vaak is de maand april een overgangsmaand met onvoorspelbaar weer met
afwisselend koude en redelijk warme dagen.
De zomer duurt over het algemeen van half mei tot eind augustus.
In juli, de warmste , is het gemiddeld ongeveer 17graden.
De maximumtemperatuur kunnen oplopen tot 35graden.



4 Planten en Dieren
Het gezicht van de Litouwse bossen is in de loop der eeuwen sterk veranderd.
De enige oerbossen zijn nog te vinden op zandgronden, met name in de
regio Dzukija.
Eiken zijn bijna niet meer te vinden in Litouwen.
De oudste eik staat in het dorp Stelmuze en wordt geschat op 1500 jaar.
Op dit moment bestaat het Litouwse bos voor 40% uit dennenbomen van zowel 
inheemse en uitheemse soorten.
Berken en sparren zijn ook veel voorkomende soorten en verder espen,
elzen,essen,olmen en linden.
De bodem van de dennenbossen is dicht begroeid met korstmossen,
waarvan er 400 soorten in Litouwen te vinden zijn.
Bosbessen en paddenstoelen groeien volop in de Litouwse bossen en het
plukken daarvan is een soort nationale hobby.
In Litouwen komen ongeveer 2000 soorten wilde bloemen voor.
Er leven op dit moment 63 landzoogdieren in Litouwen waaronder groten 
dieren zoals edelherten,elanden en wilde zwijnen.
Verder vleeseters zoals wolven,vossen,boommarters,bunzingen,wasberen,
lynxen en wilde katten.
Ook knaagdieren als veldmuizen,relmuizen,eekhoorns,bruine haas en de 
zeldzame blauwe haas.
In de vele rivier leven otters,en in de kunstwateren zeehonden en bruinvissen.
Ongeveer 300 soorten heeft Litouwen.
De ooievaar,de nationale vogel,komt veel vooren bijna elke boerderij heeft
wel een ooievaarsnest.
Ook de zwarte ooievaar komt nog regelmatig voor.
Aan de kust leven grote kolonies aalschovers en blauwe reigers.
Verder zwanen,meeuwen,kieviten,dodaars roerdompen.
Vier natuurreservaten zijn broedplaatsen voor kraanvogels,auerhoenders,
korhoendres en pluvieren.
In de bossen vinden we vele spechten,mezen en lijsters.
Rofvogels zijn valken,kiekendieven,haviken,buizerds en uilen.
De Litouwse rivieren zijn visrijk.
Zo een 25 soorten karpers vormen samen ca. 25% van de zoetwatervissen
naast zalm,forel,zeelt,brasem,aal,snoek en snoekbaars.
Het klimaat is niet erg geschikt voor reptielen en er leven dan ook 
maar enkele soorten in Litouwen hagedissen,ringslangen,adders,
moerasschildpadden en hazelwormen.
Amfibieen als kikkers en padden komen wel veel voor.
Verder honderden soorten vlinders.



5 Oudheid en Middeleeuwen
Litouwen behoort samen met Estland en Letland tot de Baltische staten.
Rond 900-1100 splitste het volk zich in verschillende volken met een 
eigen taal,o.a. Litouwers,Pruisen,Letten en Zemgallen.
Een soort Litouwse staat dateert al van de vroegen Middeleeuwen,maar
pas in 1230 ontstonden er een echte Litouwse natie onder graaf
Mondaugas.
Hij verenigde de verschillende Litouwse stammen om zich te kunnen 
verdedigen tegen de Duitse Orde.
In 1251 bekeerde Mindaugas zich tot het christendom en in 1253 benoemde
hij zichzelf tot koning van Litouwen.
De adel was het echter niet eens met zijn politiek van coexistentje
met de Duitse Orde en zijn wens was om aansluiting te vinden met 
West-Europese naties.
Mindaugas werd dan ook gedood,het koningschap werd afgeschaft en men 
viel weer terug op hey heidendom.
Zijn opvolgers richtten zich op het Slavische Oost-Europa.
In deze tijd werd al de kiem gelegd voor het eeuwigdurende dilemma be-
treffende de geopolitieke positie om zich of op West-Europa of op
Oost-Europa te richten.
Voor deze keuze stond ook groothertog Jogaila aan het eind van de 
14e eeuw.
Zin rijke strekte zich uit van de Baltische Zee tot aan de Zwarte Zee.
Onder druk van de Duitse Orde kon Litouwen,toen een konikrijk van
Litouwers en Slaven,heidenen en orthodoxe christenen,het zich niet 
langer veroorloven om alleen door te gaan.
Jogaila koos voor West-Europa en voor het verzet tegen de Duitse Orde,
die echter volhielden dat ze er niet op uit waren om Litouwen te ver-
overen,maar ze alleen te bekeren tot het christendom.
Daarom werd Jogaila de kroon van Polen aangeboden,die hij in 1386 ac-
cepteerde.
In ruil voor die kroon beloofde hij Litouwen te kerstenen.
Jogaila en zijn neef Vyautas startten hiermee in 1387 en Litouwen 
zou het laatste Europese land zijn zijn dat het heidendom zou afzweren.
In 1410 versloegen de twee neven de ridders van de Duitse Orde bij
de Slag van Tannenbreg en stopten daardoor de expansiedrift van
de Duitsers.
Vyautas probeerde Litouwen weer los te maken van Polen,maar
dit mislukte door het verzet van de sterke Poolse adel.



6 Pools-Litouwse rijk en Russische overheersing
De band werd zelfs veel steviger toen in 1569 Polen en Litouwen een staat 
vormde,het Pools-Litouwse rijk,met het Poolse Krakow als hoofdstad.
Dit rijk zou 226 jaar blijven bestaan.
De Litouwse politieke elite werd echter wel gedomineerd door dr Poolse 
adel en de Poolse kerk,wat uiteindelijk resulteerde in het ontstaan 
van Poolse sociale en politieke instellingen op Litouwse grondgebied.
Ook de Litouwse taal kwam in de verdrukking.
In 1795 maakte een Russisch-Pruisisch-Oostenrijkse alliantie een einde
aan het Pools-Litouws onafhankelijkheid en Litouwen werd een Russische
provincie.
Twee opstanden van de Polen in 1831 en 1863 om Litouwen te bevrijden,
mislukten.
De Russen elimineerden elke poolse invloed in Litouwen en introduceerden al-
lerlei Russische sociale en politieke instellingen.
Zo werd onder de tsaren Litouwse scholen verboden,Litouwse publicaties in
Latijns schrift verboden,en werd de rooms-katholieke kerk zwaar onderdrukt.
Uiteindelijk lukte het de Russen natuurlijk niet om de Litouwse taal
en cultuur helemaal aan banden te leggen.
In de tachtiger jaren van de 19e eeuw kwamen nationalistische ge-
voelens weer bovendrijven,met name bij de intelligentsia.
Zij eisten aanvankelijk meer zelfbestuur maar in 1905 zelfs volledige
autonomie.
In 1905 ontstond er in heel Rusland veel onrust onder de bevolking
(stakingen en demonstraties) en dat sloeg ook over op de Litouwse be-
volking.
Na de troebelen in 1905 herstelde de tsaar het regime in Litouwenweer
Maar de roep om zelfbestuur was natuurlijk nog niet weg. 

7 Eerste wereldoorlog en onafhankelijkheid

De eerste Wereldoorlog leidde tot de ineenstorting van het Russische en 
het Duitse rijk en dat was natuurlijk zeer positief voor het Litouwse
streven naar zelfstandigheid.
De Duitsers proberen nog of Litouwen een Duits protectoraat wilde worden

maar dat lukte niet.
Op 16 februari 1918 verklaarde Litouwen zich onafhankelijk en nog steeds is
dat de datum van de onafhankelijkheidsdag.
Gedurende de jaren 1918-1920 vocht Litouwen met succes een oorlog uit met Polen.
Eind 1920 werd de stad en de regio Vilinius echter bezet door Polen en
dat bleef zo tot de Tweede Wereldoorlog.
Litouwen stopte daarop alle diplomatieke relaties met Polen tot 1938.
In november 1918 vielen de Russen Litouwen binnen,maar de aanval werd
uiteindelijk afgeslagen door het Litouwse leger.
Op 9 juli 1920 tekende de Rusische leider Lenin een vredeovereenkomst
met Litouwen.
Hierin stond dat de Russen Litouwen erkende als onafhankelijke staat
en "nooit" meer aanspraak zouden maken op Litouwse grondgebied.


8 Bevolking



In Litouwen woonden in juli 2000 3.620.756 mensen.
Er leven meer dan 100 nationaliteiten in Litouwen.
Litouwen is al sinds de Middeleeuwen een multinationale samenlevig.
Er leven meer dan 100 nationaliteiten in Litouwen.
Een belangerijke groep waren de joden,waarvan er eind 19e eeuw 
300.000 in Litouwen woonden.
Gedurende de Duitse overheersing van 1941 tot 1944 werden ongeveer 90%
van de Litouwse joden vermoord in de concentratiekampen.
Op dit moment is ongeveer 0,3% van de bevolking joods.
Andere minderheden zijn Duitsers,Wit-Russen,Oekrainers,Tataren en heel 
klein groepje Engelssprekenden.
Meer dan 3 miljoen Litouwers leven in het buitenland,waarvan ongeveer 800.000
in de VS en dan met namen in Chicago,dat ook wel de grootste "Litouwse" 
stad genoemd wordt.
Andere grote Litouwse gemeenschappen zitten in Canada,Zuid-Amerika,
Groot-Brittannie en Australie.
In de burgerschapswet van 1991 werd bepaald dat iedereen die voor
3 november 1989 in Litouwen leefde,automatisch de Litouwse nationaliteit
kreeg.
Mensen die zich na die datum in Litouwen vestigen kunnen pas na 10 jaar
de Litouwse nationaliteit aanvragen.
Op dit moment leeft ongever 70% van de bevolking in de steden.
Litouwen heeft vijf steden met meer dan 100.000 inwooners:Vilinius met
ongeveer 600.000 inwooners,Kaunas met ongeveer 450.000 inwooners,
Klaipeda met ongeveer 250.000 inwooners,,Siauliai met ongeveer 150.000 
inwooners en Panevezys met ongeveer 135.000 inwooners.
De bevolkingsgroei is al enige jaren negatief:in 2000 -0,29%.
De Litouwse bevolking wordt gemiddeld 69,09 jaar oud. 

9 Godsdienst

Tot 1387 was Litouwen een heidens land.
Vele verschillende goden werden aanbeden.
De hoogste god was Dirvas,een soort Zeus-figuur.
Andere goden waren Pekunas,god van de donder,Pikuolis,god van de
onderwereld,Bangputys,god van de zee,Gabija,godin van het vuur en
Milda,godin van de liefde.
Men geloofde sterk in een leven na de dood en de doden werden
dan ook begraven met eten,drinken en huishoudelijke zaken.
Op dit moment hangt ongeveer 75% van de Litouwers het katholieke geloof 
aan,al dan niet actief.
De Russisch orthodoxe kerk heeft na het katholicisme de meeste aanhangers,
ongeveer 5% van de bevolking.
Ongeveer 1% van de bevolking is protestant.
De Lutheranen hebben 45 gemeenntes verspreid over het hele land,de 
hervormde kerk heeft er maar negen.
Verder zijn er,net als in de andere voormalige Sovjetrepublieken,veel uit
de VS afkomstige sektes actief.



10 Taal
Het Litouws is een Indo-Europese taal met wortels in het Sanskriet.
Het Litouws werd pas in de 16e eeuw een officiele schrijftaal en
werd voor officiele documenten pas gebruikt sinds 1918,ten tijde van de
Litouwse Republiek.
In de middeleeuwse Groot Hertogdom Litouwen waren de officiele talen 
Slavisch en Latijns.
Het Pools werd de officiele ten tijde van het Pools-Litouws koninkrijk.
In de 19e eeuw werd het Russisch van 1836 tot 1903 de officiele taal en
werden publicaties in het Litouws zelfs verboden.
De status van officiele taal werd pas weer in 1989 hersteld.
Er zijn verschillende Litouwse dialecten waarvan het dialect van Aukstaitija
de standaardnorm vormt.
Het Litouwse alfabet telt 32 letters en het nationale woordenboek bestaat uit 
400.000 woorden.



11 Onderwijs
Het basisonderwijs en het voorgezet onderwijs duren samen twaalf jaar.
Er zijn in Litouwen drie typen scholen.
Er zijn sholen die alleen aan de groepen 1 tot en met 4 lesgeven;
scholen die aan de groepen 1 tot en met 9 lesgeven en scholen die aan de 
groepen 1 tot en met 12 lesgeven.
Kinderen gaan vanaf zes jaar naar school.
Sinds 1978 is het verplicht om voorgezet onderwijs te volgen.



12 Economie en Toerisme
Landbouw en bosbouw zijn de belangerijkste bestansmiddel.
Na de Tweede Wereldoorlog is de industrie sterk opgekomen.
Na de onafhankelijkheid is het economisch achteruit gegaan met Litouwen.
Bijna de helft van de totale oppervlakte van het land is in gebruik
akkerland er worden granen,vlas,aardappelen,suikerbieten en groenten ver-
bouwd.
Litouwen bezit gips,kalk,dolomiet.
Litouwen expoteert:machines,mineralen en textiel.
De spoorwegen vormen het voornaamste vervoermiddel.
De belangerijkste zeehaven is Klaipeda.

Het toerisme in Litouwen kan zich gaan ontwikkelen tot een belangerijke
economische factor,als er voldoende geinvesteerd wordt in de infrastructuur
en als hotels,restaurants e.d. op een West-Europees niveau gebracht worden.


Conclusie: 
Ik heb heb heel veel geleerd van dit werkstuk.
Zoals dat de bsisonderwijs en het voorgezet onderwijs samen
twaalf jaar duurt en dat je op je zesde naar school toe moet.
En ook dat van als er iemand dood gaat ze hem/haar eten drinken
en huishoudelijke zaken mee geven wandt ze denken dat je dan weer 
gaat leven.
Ik hoop dat andere kinderen er ook iets van gaan leren als ze dit 
hebben gelezen.



Bronnen:
Ik heb dit allemaal gehaald van www.landenweb.nl