voor de laatste keer
het zo vertrouwd geraakte "muli bwanji?".
voor de laatste keer
zwaaiende dolenthousiaste kinderen.
voor de laatste keer
"azungu!!".
voor de laatste keer
zweten onder de hete Tropenzon.
voor de laatste keer
je tanden zetten in die sappige o zo zoete mango's.
voor de laatste keer
een oorverdovende regenbui.
voor de laatste keer
de gordijnen openen en uitkijken over de hellingen van de Mulanje. voor de
laatste keer de altijd weer onwaarschijnlijke Afrikaanse zonsondergang. voor de
laatste keer de overdracht, waar de zusters in onverstaanbaar engels de
gebeurtenissen van de afgelopen 24 uur samenmompelen. voor de laatste keer die
subtiele hartverwarmende "wenkbrauwfrons". voor de laatste keer
"give me money, give me the balloon, give me pen". voor de laatste
keer docter Martin en docter Job voor de laatste keer ongegeneerd de tiet
(melkzak) uit de doeken en het kind eraan hangen, alsof het de normaalste zaak
van de wereld is, wat het natuurlijk ook is !?! voor de laatste keer stuiteren
over een weg die een vergelijking met een rivierbedding makkelijk doorstaat.
voor de laatste keer de mierzoete fanta. voor de laatste keer "no sorry
doctor, out of Stock" (is het een goed teken dat iedereen de afkorting OS
daarvoor kent en gebruikt?) voor de laatste keer de geur van aarde die
eindelijk weer eens getracteerd is op die paar druppels water, waar het zo lang
naar uitkeek. voor de laatste keer het "one, two, three" dat elke dag
weer druk geoefend wordt in de creche, maar die 14, 15 en 16 blijft lastig.
voor de laatste keer "poeh wat warm onder m'n laken". voor de laatste
keer de kraakhelderee sterrenhemel. voor de laatste keer je verbazen over het
"hoofdtransport". voor de laatste keer "African time". voor
de laatste keer de steriele operatie- kleden wapperend in de zon. voor de
laatste keer JOBIJN. voor de laatste keer de kindertjes in doeken gewikkeld op
de rug van moeder. voor de laatste keer de sfeer van Afrika opsnuiven.
Is het wel de laatste
keer? Natuurlijk niet. Maar nu even wel. De laatste week. Al die dingen gaan we
nu voor de laatste keer doen, zien, voelen, beleven, opsnuiven, horen. Diep in
ons opnemen. Maar reken maar dat we hier weer terugkomen. We'll be back! Dan zou ik nu een heel mooi rijtje kunnen maken met "eindelijk weer
eens......" en dan al die dingen opsommen die ons weer te wachten staan in
Nederland, maar die kennen jullie wel, ook al besef je je dat niet elke dag. De
eindconclusie van dat verhaal zou in ieder geval zijn, dat we hier een
fantastische tijd hebben gehad en dat we al die mooie dingen achterlaten, maar
aan de andere kant ook weer erg veel zin hebben in kaaskoppenland. De
weegschaal van vrouwe Justitia is volledig in balans. Het is jammer om weg te
gaan uit Malawi, maar leuk om aan te komen in Nederland. Gek is het hoe dan
ook.
Maanden geleden was ik
(dit is nog steeds de bijn van Jobijn die zit te rammen op het toetsenbord, Jo
komt latert nog even om de hoek kijken) uitgenodigd door Clement, de
electrici‰n (de trouwe lezer moet opvallen dat ik (bij toeval) ontdekt heb dat
het toch mogelijk blijkt te zijn trema's aan te leggen met dit pre-historische
programma, jaja!) van het ziekenhuis, om zijn zoon geboren te 10 augustus z'n
naam te geven. Ik had hem toen niet helemaal serieus genomen, maar hij kwam er
een maand later op terug, vlak voor we naar Mozambique gingen. Ik was niet helemaal
gelukkig met de situatie, maar voelde me wel zeer vereerd. Ik zei hem dat het
dan wel eind oktober worden zou. Dat was geen probleem. De kinderen blijken
hier wel vaker naamloos de eerste maanden van hun leven door te gaan. Zo
gezegd, zo gedaan. Had ik in ieder geval nog genoeg tijd om een naam te
verzinnen. Om 13:00 werd ik ogepikt, want we moesten naar het "home"
van Clement Kapalepale Mambelera. Kapalepale betekent trouwens: "the one who can weed the garden
without support". Het
"home" wil zeggen, de compound ofwel stuk grond met huizen erop en de
mundu (= tuin) eromheen. Als het goed is zelfvoorzienend. Bij huwelijk verhuist
de man naar het "home" van de vrouw, dus waar haar ouders wonen. De
man bouwt in een hoek van de compound een nieuwe hut voor hem, z'n vrouw en
natuurlijk de spoedig te verwachten kinderen. Verschrikkelijk he? Stel je voor
dat je naast je schoonmoeder en schoonoma moet gaan wonen! In ieder geval was
het er een gezellige bedoening en deze bemoeizuchtige tantes waren heel lief. Een
hele horde kinderen maakten het terrein onveilig met rollende hoepels en zelf
van ijzerdraad en afval in elkaar geknutselde auto's. Bij wie ze hoorden of
waar ze vandaan kwamen was volledig onduidelijk. Alle volwassenen hadden
plaatsgenomen in de schaduw, op een soort veranda's rond de hutten. Voor mij
was een bankje in de schaduw gereserveerd. Na uitgebreide kennismaking met de
hele familie kreeg ik een rondleiding over de compound. Daarna weer uitgebreid
zitten, wat eten, wat praten, wachten, wat spelen, zitten. Gewoon zitten, je
overgeven en we zien wel wat er gebeurt. Na een uur of 2 ben ik voorzichtig
maar eens gaan polsen bij Clement wat het idee was. "Yes, you can just
come and give him his name" Dus ik in het midden van de kring met de
kleine op schoot. Klein toespraakje, mengeling van chichewa en engels, wat
vertaald werd in chichewa. En toen was het moment daar. Jullie zijn vast erg
benieuwd hoe het ventje uit eindelijk is gaan heten. Ik zal jullie niet veel
langer in spanning laten. Dzina lako ali (zijn naam is) "Frient Tamo
Mambelera". Als jullie uitgelachen en uitgepiekert zijn, zal ik enige
toelichting geven op deze namen. Ik wilde graag twee namen geven. De een, een
nederlands woord met een mooie betekenis, dat ook nog eens fatsoenlijk klinkt in
het Engels/Chichewa. De ander een naam in honor of one of my friends. En welke
naam kon dat beter zijn, dan de naam van mijn vriend en oom Tammo die juist in
deze periode in het huwelijk trad, in pijnlijke afwezigheid van neef Martijn. Tammo
voor jou! Ik weet dat je Tammo nou niet echt zo'n mooie naam vindt, maar Tamo
op z'n Engels klinkt echt leuk. Vandaar Frient Tamo, een stoere naam. Vervolgens
werden daar natuurlijk cadeaus uitgewisseld. Ik had eieren, 2 shirts, pennen en
ballonnen meegenomen. Ik kreeg een grote zak versgeoogste rijst. Een feest was
het. Vervolgens heeft oma me nog geleerd hoe je zo'n kleine in doeken op je rug
dragen moet. Het voelt heel erg vertrouwd. Ik loop als ik later groot ben ook
zo met mijn kindje door het huis, dat weet ik wel. En toen kwam de ceremonie
dan toch echt ten einde en was het tijd om weer huiswaarts te reizen. Dwars
door de velden, langs de compounds, praatjes makend, zwaaiend, genietend van de
omgeving op naar huis. Een mooie ervaring.
Vorige week was ik aan
het eind van de middag aan het hardlopen achter het huis op de eerste hellingen
van de Mulanje. Tegenwoordig rennen er altijd een paar kleine mannetjes met me
mee, die hier voor het huis altijd aan het voetballen zijn. Machtig mooi vinden
ze dat om met die gekke mzungu mee te gaan rennen. Ze schreeuwen nu dan ook de
hele dag "Martin, I want running!" Ga dan!. Afijn we waren dus aan
het hollen in de bossen. In het bos kom je dikwijls mensen tegen, die hout aan
het sprokkelen zijn, jagen of wat dan ook. Meestal worden de kinderen erop uit
gestuurd. Nu kwamen we 15 kinderen tegen die naar beneden liepen met op hun
hoofd grote zakken vol met besjes die ze zojuist verzameld hadden. We
benaderden de groep van achteren. Ze stonden net even stil. Toen ze mij zagen
stoven ze gillend alle kanten uit. Ze lieten hun zak besjes achter of lieten
hem gewoon van hun hoofd vallen en maakten zich uit de voeten. Al die besjes
over de vloer. E‚n (jaja) meisje rende een paadje in met een grote zware zak op
haar hoofd, waggel waggel. Precies het paadje waar wij ook ingingen. Dat meisje
dus rennen. Ik dacht die stopt zo wel en laat ons wel voorbij, maar toen we
dichterbij kwamen liet ze die enorme zak van haar hoofd vallen en sprong de
bosjes in. Die Malawiaanse ventjes lagen natuurlijk helemaal in een deuk, maar
het was natuurlijk hartstikke zielig, al kwam het allemaal wel weer goed. Die
kindjes zijn dus zo uit de "bush" dat ze nog nooit een mzungu hebben
gezien en al helemaal niet van zo dichtbij, in hun bos en dan ook nog eens een
keertje rennend en dan heeft ie het ook nog eens een keertje op jou gemunt. Kan
je je iets engers voorstellen? 5 minuten later renden we er weer langs en toen
stonden ze er nog steeds. Ze waren inmiddels begonnen hun besjes weer bij
elkaar te rapen. Nu was het vrolijk zwaaien en lachen. Ze hadden gezien dat ik
ze niet opeten zou. Is het allemaal toch nog goed gekomen. Nu maar hopen dat ze
niet al te veel billekoek krijgen thuis, vanwege de vertraging. Maar als er
iets niet belangrijk is in Afrika dan is het wel tijd.
Yes en dan zijn er
gelukkig ook nog wat kilobytjes ruimte vrij op dit e-papier voor mijn afscheids
stukje. Een afscheidsstukje dat tevens ook het laatste is dat ik zal typen op
deze computer. Na een jaar trouwe dienst heb ik hem in ruil voor wat stabiele
Pounds Sterling verruild met het lokale AIDS-project. Fijn is in ieder geval
dat het weer in de kilo's scheelt. Als ik zo voor me uitkijk dan lijkt dat wel
nodig ook. Een enorme hoeveelheid souvenirs ligt rommelig door de kamer. Een
deel gaat met ons zometeen mee het vliegtuig in. De rest mag met de Memisa
container mee naar Nederland. Met enige vertraging zullen wij dan de rest van
de kilo's kunnen collecteren in Rotterdam. Symbolisch hebben we bijna al onze
(zomerse) kleren op de "stapel container" gelegd. Die hebben we een
half jaar niet meer nodig.
Mocht ik in dit
slotakkoord rare dingen schrijven dan moet u het mij maar vergeven. Want met de
regen komen de muggen en met de muggen de malaria. Helaas heb ik in een vlaag
van verstandsverbijstering deze week maar een halve Lariam geslikt. Gevolg is
dus dat op dit moment mijn duim weggenomen wordt door collega Bakker, geheel
vakkundig en pijnloos heeft hij maar zes keer nodig om een druppeltje bloed uit
mijn duim te toveren. Rennend vertrekt hij nu naar het laboratorium om te
sporen naar een malaria parasiet. Hoewel ik vannacht om drie uur al Fansidar
(medicijn) heb geslikt zouden zij nog zichtbaar kunnen zijn. Spoedig zal dr. Bakker
mij gaan vertellen of hij inderdaad deze tropische vriendjes een (hopelijk
afscheids) feestje heeft zien houden in mijn dikke druppel. "Hopelijk"
zeg ik omdat ik me nog steeds hondsberoerd voel, koorts en hoofd- en spierpijn
heb. En dat terwijl we vol in de afscheidsfeesten verstrikt zijn geraakt. Zaterdag
afscheid genomen met een etentje van 4 student nurses alhier. Dinsdag borrelen
met "het management" in de bottle store. Vanavond eten bij de
Zusters. Morgen laat in de middag nog even wat drinken met alle medici. En dan
vertrekken we vrijdag richting meer en vliegveld met Evelyn. Tussendoor
proberen we nog zoveel mogelijk mee te snoepen van allerlei interessante
patienten in het ziekenhuis. Nu zal ik u niet vermoeien met allerlei medische
verhalen, maar een dagje moet me toch van het hart.
Maandag 8/11: Compleet
uitgerust van het weekend waarin we nog even flink gefeest hebben bij Blantyre,
beginnen we aan de ochtendoverdracht. Alle nieuwe & kritieke patienten
worden hier besproken en over moeilijke beslissingen omtrent behandelingen
wordt gediscussieerd. Daarna is het meestal de vraag wie loopt op welke
afdeling. Ik besluit met Evelyn mee te lopen op de verloskunde. We starten in
de verloskamer. Ik val met mijn neus in de boter want er ligt net iemand te
bevallen. Twee minuten laten sta ik met steriele handschoenen aan de bevalling
"te doen". CHIMANI AMAI, CHIMANI KWAMBIRI (persen mevrouw, heel hard
persen). Gelukkig gaat alles goed en ik kan tevreden kijken hoe de baby huilend
zijn longetjes ontplooit. Zo ik ben dan gelukkig nog geen vader maar ik heb wel
mijn eerste kindje op de wereld gezet. Een goed gevoel.
We lopen die
ochtend de ronde op de
kraamafdeling af en beginnen wat laat aan de koffie. Na de koffie doen we de
vrouwenafdeling (Female ward). Erg ver komen we niet want op het derde bed
licht een vrouw die net is opgenomen. Ze is er slecht aan toe en heeft dringend
een operatie nodig. Het operatie team wordt bij elkaar geroepen (wat altijd
even duurt, want Afrika), maar een halfuurtje later wordt er dan toch
geopereerd. Via een klein sneetje bereiken we de buikholte die (zoals verwacht)
vol zit met pus. De wond open houdend stroomt het stinkend en al in grote
stromen over mijn handschoen. Gewoon door je mond ademen Job. Hoewel we zo toch
een grote hoeveelheid pus af kunnen laten vloeien denkt Evelyn dat er nog meer
pus in de buik zit. Ze krijgt gelijk. Nu de Buik geheel open is gemaakt stroomt
de pus eruit als overkokende melk. Een koningsmaal voor de Afrikaanse vliegen. Ik
zet het record vliegen vangen op de OK dan ook op 13 plus een mier en lever zo
mijn bijdrage aan een moeilijke operatie. Terwijl we het operatieverslag
schrijven wordt de patient weer naar de afdeling gereden. Hier mag zij bijkomen
van haar Ketalar-narcose (in nederland nog slechts door dierenartsen gebruikt).
Als we klaar zijn lopen we de patient achterna. Op de ward stapt de ward
attendant (verpleeghulp) op me af en zegt: "doctor i think the patient is
gasping", een slecht teken. Dus terwijl Evelyn met de familie staat te
kletsen check ik toch maar even of de patient nog ademt, nee dus. Als blijkt
dat ze ook geen hartslag meer heeft starten we de reanimatie. Omdat er op de
afdeling geen beademingssetje klaar ligt en de zuster niet echt haast maakt er
een te regelen ren ik naar de Operatie Kamer om er een te halen. Een dokter die
rent in Nederland zou schrik aanjagen, in Afrika ren je niet ook niet voor een
leven. Ik zie in mijn ooghoeken notabene de zuster van zojuist lachen omdat ik
ren! Boos en wanhopig reanimeer ik samen met Evelyn de patient, het heeft geen
zin meer. Badend in het zweet en teleurgesteld geven we het op, Shit! Het is
inmiddels vier uur en we hebben nog niets gegeten maar we hebben allebei geen
honger. Terwijl we teruglopen naar huis, om dan maar iets te drinken, zien we
hoe het lichaam en twintig familie leden met de ambulance naar huis wordt
gebracht. Ik staar hem na en bedenk me dat het netto resultaat van de dag nul
is, het zij zo.
Zo hier is docter
Martin weer. Helaas NPS op de BF. Dat wil zeggen No Parasites Seen op de Blood
Film, ofwel we konden geen malaria-parasieten zien in het bloed van Job. Dat
wil nog niet zeggen dat er geen parasieten in het bloed zitten. Je kan ze
missen. We hadden ze natuurlijk graag even aangetoond. Veel rusten dan maar en
kijken of de Fansidar z'n werk een beetje doet. Anders dan doen we hem gewoon
op biertherapie. Er schijnt hier in de Carlsberg wat kinine te zitten, dus dan
proberen we dat gewoon.
Aan al he moois komt
een einde. Aan het leven, aan dit verblijf in Malawi, aan deze laatste Malawi
Story. Lieve vrienden tot heel gauw.
PS 1 Krik die temperatuur
een beetje op daar in Nederland, want bij een verschil van meer dan 40 graden,
wat het nu dreigt te worden vallen deze jongens echt uit elkaar!
PS 2 Kjell
gefeliciteerd met het feit dat je nu eindelijk op kamers bent!
PS 3 Heb trouwens een
heel aardig boekje gelezen. "50 maanden zwaar" van Ad Groen. Gaat
over tropenarts die 50 maanden in Afrika zit. Hij schrijft erg leuk over alle
dingen die hij meemaakt. Een beetje a la Malawi Story. Was voor ons heel
herkenbaar. Zet je even aan het denken over hoe Afrika werkt. In het zelfde
genre ook nog "Tijdelijk Feest" van Bert Keizer. Heel cynisch, heel
grappig, helemaal gek, maar erg leuk.
PS 4 Mazzel en een
dikke zoen van JOBIJN
voor de laatste
keer.....
eindelijk weer
eens.....
P.S. Een uur voor vertrek komt Martijn er achter
dat hij de vorige dag ( 700 km terug ), zijn holster met o.a. paspoort is
vergeten mee te nemen. De consul van Nederland is niet te bereiken en tegen
beter weten in vertrekken we naar het vliegveld. Met wat chichewa en wat geld
komen we een eind. Het moeilijkst doen ze nog in Londen waar ze zeker willen
weten dat amsterdam ons niet terugstuurt. Alles gaat goed en in Amsterdam zijn
ze tevereden met een rijbewijs. En daar staat dan iedereen. Eerst nog met een
glazen ruit ertussen maar dan na bagage collectie en customs is de cirkel weer
rond na bijna 8 maanden Afrika, een
mooie tijd.
P.S.S. Ik zelf bleek
het Katayama Syndroom onder de leden te hebben, een soort allergische reactie
op een infectie met een schistosoom ( =bilharzia). Na 3 maanden mocht ik mijn
prazi slikken en tot op de dag van vandaag ben ik nog in goede gezondheid.