Print
   
 


Verschenen in:

Zoom Magazine

 
 

0

 


 
Links
   
 


Zwart-wit
Natuur

Sport
Naakt

Architectuur
Bewerkt
Thema
Nacht
Analoog of
digitaal?

 
 

 

 

  t  

 

 

 

        

 

Drie professionals over
Fotograferen zonder kleuren

 

Sander Veeneman - bezoek de website

"Fotograferen zonder kleur is de kunst van het weglaten. Het is een medium dat eenvoud aanbrengt."
 

"Ik fotografeer uitsluitend in zwart-wit. Dit is geen principiële kwestie, hoewel ik in het verleden wel eens opdrachten heb geweigerd omdat ze in kleur moesten. Zwart-wit is zo'n mooie en sterke vorm van fotografie, waarbij je eigenlijk tot de essentie komt door zoveel mogelijk weg te laten. 'Groot in het kleine worden', dat kan worden beschouwd als mijn
streven. Ik doe regelmatig reisverslagen voor bijvoorbeeld Nieuwe Revue en Rails. Onderwerpen als AIDS en honger komen zonder kleuren veel ruiger en krachtiger over. Volgens mij droom ik zelfs in zwart-wit! Mijn foto's hebben als kenmerk dat wit ook écht wit is, en zwart echt diepzwart. Veel contrast dus. Op school werd juist geleerd dat zwart en wit veel doortekening moeten hebben, maar daar ben ik ondertussen wel vanaf gestapt.
Fotograferen zonder kleur is, zoals gezegd, 'de kunst van het weglaten'. Het is een medium dat eenvoud aanbrengt. Een mooie zonsondergang met wolkenlucht komt zelden goed over op een zwart-wit foto. Het vereist een andere manier van denken, waarbij het helpt wanneer je zelf al naar eenvoudige beelden zoekt. Je moet niet teveel op je foto willen, daar draait het om. Waarschijnlijk ben ik om die reden een fan van close-ups. Natuurlijk moet je goed op het licht letten. In mijn studio gebruik ik altijd slechts één lichtbron aan de bovenkant, om een natuurlijk effect te creëren. Buiten fotografeer ik nooit in keihard zonlicht, maar met indirect licht. Bijvoorbeeld een persoon die in een deuropening staat, net in de schaduw. Dan springen de ogen er mooi uit. Het mooiste buitenlicht voor zwart-wit fotografie is een bewolkte lucht, prachtig voor portretten en landschappen. Fotografeer bij voorkeur niet met tegenlicht, omdat het teveel 'silhouetten' oplevert.
De computer gebruik ik vooral als doorgeefluik, voor de distributie van foto's. Heel soms pas ik softwarematig het contrast aan, corrigeer ik foutjes of verleg ik de scherpte. Ik wacht geduldig op een digitale camera die kwalitatief gelijkwaardige resultaten levert als analoge modellen. Nog steeds kan niks tippen aan het inscannen van een negatief. De warmte en het zilverachtige van de fotokorrel is ongeëvenaard, die ontbreekt bij digitale opnamen. Mijn analoge camera is een Mamiya RZ67, en heel soms gebruik ik een technische camera, zoals destijds voor de wekelijkse foto in het Parool. De uitdaging ligt meer en meer in het 'zo weinig mogelijk opnames' maken, dus dat hetgeen wat je fotografeert ook gelijk goed is. Ik train mezelf daarin met een 4x5" camera, die een stuk statischer is en waarmee je meer moeite moet doen om een foto te maken. Maar de techniek is voor mij in feite ondergeschikt aan het eindresultaat. Of hij nou scherp, onscherp, licht of donker is, een foto moet je voelen, dat is het belangrijkste. Ik irriteer me een beetje aan de huidige trend dat foto's vooral een 'leuk' kleurtje en een 'leuk' beeld moeten bevatten. Een intrigerend beeld, dat is waar het voor mij om draait."

Fjodor C. Buis - bezoek de website

"Je moet een soort knopje in je hoofd omschakelen, dat alles in grijstinten vertaalt."
 

"De keuze voor zwart-wit is in deze tijd een zeldzame, voor wat betreft het in opdracht werken. De meeste hedendaagse fotografie is in kleur. Een trend die over een paar jaar wellicht weer meer zwart-wit fotografie zal laten zien. Fotograferen in zwart-wit of kleur is qua denkwijze heel verschillend voor mij.
Kleuren kunnen erg afleiden van het onderwerp, ook al zien onze ogen natuurlijk wel in kleur. Bij zwart-wit let ik veel meer op het licht, contrast, compositie en de persoon of het object. Je moet een soort knopje in je hoofd omschakelen, dat alles in grijstinten vertaalt. Kleur heeft een duidelijke functie en schept een sfeer.
Projecten die ik met opzet zonder kleuren heb gemaakt zijn de 'De laatste Trabantbezitters' en een serie van Marten Toonder. Bij de eerste serie koos ik voor zwart-wit omdat in het voormalige Oost-Duitsland de omgeving al weinig kleur had, en juist die grauwe, lege omgeving zo nog beter getoond kon worden. Bij de serie van Marten Toonder was de voor de hand liggende reden dat zijn tekeningen ook vrijwel allemaal zonder kleuren zijn gemaakt. Ik wilde de sfeer van het donkere bos terug laten komen in mijn foto's. Kleur had de serie te realistisch gemaakt, en nu kon ik me concentreren op de persoon zelf, en naderhand (met de gemanipuleerde serie) op de compositie. Tegenwoordig is het natuurlijk heel makkelijk om met de computer kleuren om te zetten in zwart-wit. Je mist dan echter de typische korrelstructuur van een echte film, en later zelf afdrukken op bariet is niet meer mogelijk. Wat ik soms wel doe, is van een kleurloos beeld een RGB-afbeelding maken en vervolgens alsnog een kleine, subtiele kleur aanbrengen. In de Marten Toonder serie zit ook een heel kleine kleurtoevoeging, die het pure beeld iets warmer maakt.
Een echt goede zwart-wit foto is moeilijker te maken dan het lijkt. De belangrijkste uitdaging is om alle gradaties die een film je te bieden heeft, in zoveel mogelijk tonen terug te brengen in je afdruk. Van diep zwart tot wit en zoveel mogelijk grijstinten ertussen. Het belangrijkste is hoe je omgaat met licht. Is het bewolkt en is er haast geen contrast? Dan oogt een landschap doorgaans als een groot grijs vlak. En hard zonlicht is vaak niet de beste lichtsoort voor een portret. Maar uiteindelijk zijn geen echte regels en wetten. Soms kan een zwart-wit foto met weinig contrast toch een goede foto zijn, als het onderwerp daar bij past. Gebruik bij voorkeur één of twee types film, en laat ze in hetzelfde lab ontwikkelen. Zo weet je steeds beter wat je de volgende keer anders kunt doen om een nog beter resultaat te bereiken. Wanneer je zelf ontwikkelt is standaardisering heel belangrijk. Stem alles af op jouw omstandigheden, zoals het soort vergroter, constante temperaturen bij het ontwikkelen, etc. Een losse belichtingsmeter is ook een manier om later niet voor verrassingen te komen te staan, omdat -hoe goed hedendaagse camera's ook zijn - nog steeds weten ze niet wat tegenlicht is. Op die manier houd je alles zelf in de hand en heb je altijd goede en gelijkmatige contactsheets."

Erwin Olaf - bezoek de website

"Zwart-wit is uitstekend geschikt voor naaktfotografie; puisten, wangen of voetzolen verdwijnen als sneeuw voor de zon."
 

"Tot halverwege de jaren '90 fotografeerde ik bijna alles in zwart-wit. Het brengt je terug naar de essentie van vorm, sfeer en licht. In die hoedanigheid is het een prima leerschool, je kunt veel leren over composities in de doka. Het uitlichten is ongenuanceerder dan bij kleurenfotografie: een korrel wordt simpelweg zwart of wit,
er is geen tussenweg. Daarnaast legt het een goede basis voor journalistieke fotografie, Wubbo de Jong is op dat gebied een van mijn favorieten. Persoonlijk vind ik zwart-wit uitstekend geschikt voor naaktfotografie. Het is goed voor de huid. Rode puisten, wangen of voetzolen verdwijnen als sneeuw voor de zon. Op dit moment loopt er een aanvraag voor een parfum-campagne. Als je er goed over nadenkt, en dat blijkt ook uit de praktijk, leent de geurensector zich uitstekend voor zwart-wit. Het geeft een veel chiquer beeld en maakt het minder platvloers dan wanneer je kleuren zou gebruiken.
Als je het hebt over de adaptie van nieuwe technieken, ben ik een laatkomer. Ik wacht af tot iedereen iets heeft. Toen de hype rond de paintbox aan de gang was, heb ik uit balorigheid de rand van een serie kleurnegatieven in brand gestoken. Dan krijg je een soort bubbelig effect, en het was mijn manier om te 'protesteren' tegen digitale beeldmanipulatie. Nu is de situatie helemaal anders, hoewel ik nog steeds niet in het bezit ben van een digitale camera. Daarmee wacht ik totdat bestanden van minimaal 200 MB mogelijk zijn, om bijvoorbeeld foto's te kunnen aanleveren voor grote billboards. Sowieso blijft een korrel prettiger voor het oog dan een blokje of pixel. Bewerkingen op de computer, zoals het aanpassen van kleurencurves of vervormingen, doe ik met de hulp van experts. Het is overigens wel de hoogste tijd dat ik er zelf wat meer over ga leren.
In tegenstelling tot wat sommigen misschien denken, is het niet mijn bedoeling om te shockeren of confronteren. Ik zie in mijn stijl een soort 'oprechtheid' terug, vooral in het vrije werk, waar je geen rekening hoeft te houden met een opdrachtgever of de overheid. Dit wordt versterkt door een ongewone casting en enigszins macabere 'tongue-in-cheek' humor. Niet om te lachen, maar om droevig van te worden. Een van mijn meest opvallende zwart-wit series was 'Blacks', zeventien portretten van zwart geschminkte mensen met geblindeerde ogen. Zwarte kleding en zwarte decors maakten het plaatje compleet. Vooraf had ik, lichtelijk onder invloed, bedacht dat je op die manier een enorm zwart gat zou kunnen creëren. Maar grappig genoeg bleek de reflectie van het licht uiteindelijk de meest in het oog springende factor te zijn. Bij zwart-wit naaktfotografie is het belangrijk dat je redelijk vlak uitlicht, bijna saai zelfs. Het is niet nodig om veel schaduwen tot stand te brengen, want die krijg je vanzelf in de afbeelding. Tijdens het fotograferen knijp ik soms mijn ogen dicht, zodat de wimpers een beeld alvast in zwart-wit vertalen. Je ziet dan sneller of er iets schort aan de compositie. Verder gebruik ik vaak baby-olie voor de huid, waarmee je een erg mooie reflectie krijgt. Geen Johnson, die trekt te snel in. Zwitsal is stukken beter."

© Olaf Bloemberg

Naar boven!

einde