Zes experts over
Fotograferen met een thema

De fotowedstrijden van Zoom staan in het teken van verschillende thema's, te beginnen met 'rood'. Maar hoe pak je zoiets eigenlijk aan? Zes fotografen met een duidelijke thematiek in hun werk geven tekst en uitleg.

Andrew Valkenburg
Website: www.andrewvalkenburg.nl

"Het is leuk om een tijdje alleen maar voordeuren of wc's te fotograferen, maar je bent dan nauwelijks artistieker bezig dan iemand die postzegels verzamelt."

"Op jonge leeftijd ben ik met fotografie begonnen, mijn vader fotografeerde als hobby en ik wilde dat ook. Ik ben opgeleid op de toenmalige School voor Fotografie, nu onderdeel van de Koninklijke Academie van Beeldende Kunst in Den Haag. Momenteel werk ik een aantal dagen per week op diezelfde academie en geef ik trainingen. De tijd die overblijft, vul ik met fotografie, vrij werk en in opdracht. Resultaat is een volle agenda maar
het heeft z'n voordelen: ik hoef alleen te fotograferen wat ik leuk vind, en theorie en praktijk vullen elkaar op deze manier mooi aan. Laat ik vooropstellen dat elke foto die je maakt, een thema bevat: jezelf. Vraag tien mensen een foto te maken van dezelfde lantaarnpaal en je krijgt tien verschillende foto's. Iedereen heeft een visie en een bepaalde mate van creativiteit. Deze bepalen (naast voldoende kennis van de fotografische techniek) in hoge mate het eindresultaat.
Fotograferen zonder dat daar een bepaald thema aan ten grondslag ligt, is dus in mijn visie onmogelijk. Het andere uiterste, alles wat je fotografeert aan één thema ophangen, is verleidelijk maar niet aan te raden. Het is leuk om een tijdje alleen maar voordeuren of wc's te fotograferen, maar je bent dan nauwelijks artistieker bezig dan iemand die postzegels verzamelt.
Het is heel leerzaam om foto's die je ziet en die je aanspreken, te ontleden en je steeds weer af te vragen: wat zie ik op die foto, wat voor idee zit er achter en waaróm is de foto op die manier gemaakt? Als je zelf gaat fotograferen, doe je precies hetzelfde maar dan in omgekeerde volgorde. Eerst bepaal je wat je wilt vertellen, vervolgens bedenk je hoe je dat verhaal het beste kunt overbrengen (locatie, lichtval, model, camera-instellingen, enzovoort) en pas daarna ga je de foto echt maken.
Wie zich wil vastpinnen op een thema, hoeft dat niet al te letterlijk te nemen en kan zich eerst afvragen welke gevoelswaarde het thema heeft. Als het onderwerp 'rood' is, bedenk dan eerst eens welke associaties deze kleur bij je oproept: warmte, vuur, liefde, seks, gevaar? Neem het onderwerp dat je het meest aanspreekt en probeer dat zo goed mogelijk in beeld te brengen. Je hebt dan een foto die niet alleen de kleur maar ook een 'gevoel van rood' laat zien.
Voor mij is digitale fotografie een zegen. Ik heb geen tijd om dagen in de doka te staan en wil toch zo veel mogelijk invloed uitoefenen op het eindresultaat. Als het puur om de beeldkwaliteit gaat, vind ik wel dat digitaal niet beter hoeft te zijn dan analoog, het is zeker sterieler. Maar de mogelijkheden om het eindresultaat te beïnvloeden zijn oneindig veel groter geworden. Ik werk momenteel vooral met een Fuji 602 en een Nikon D100. Geen slechte camera's maar ik wacht met smart op de eerste betaalbare digitale achterwand voor een Hasselblad of een technische camera. Dan wordt het pas écht interessant."

Flora van Stek
Website: www.floravanstek.nl

"Wat me fascineert aan zand is de ogenschijnlijke eenvormigheid. Het lijkt maar één tint, één kleur, en daardoor is het extra ontvankelijk voor licht- en schaduweffecten."

"Tot nu toe heb ik alleen vrij werk gedaan, zowel in Nederland als tijdens reizen naar het buitenland. De interesse in fotografie ontstond toen ik mijn eigengemaakte schilderijen wilde gaan fotograferen. Een vriend raadde me een Pentax aan, zo kocht ik voor 250 gulden een tweedehands Pentax MG spiegelreflexcamera, waarmee ik tot nu toe al mijn materiaal heb geschoten. Het doel van mijn fotografie is om te laten zien dat er meer schoonheid en mys-
terie in de natuur te zien valt, dan we zo oppervlakkig zouden denken. Daarom maak ik close ups. Zo kan ik de realiteit intenser bekijken, steeds op zoek naar verrassende, vreemde en mysterieuze vormen en structuren. Ook let ik erg op contrasten tussen licht en donker. Wat me fascineert aan zand is de ogenschijnlijke eenvormigheid, het monochrome ervan. Het lijkt maar één tint, één kleur, en daardoor is het extra ontvankelijk voor licht- en schaduweffecten. En de combinatie van zand en water die je aan het strand vindt, geeft steeds weer nieuwe mogelijkheden. Ik hou erg veel van de zee en het strand. Die weidsheid en oneindigheid vind je nergens anders in Nederland.
Mijn close ups kunnen als een soort luchtfotografie voor bijzienden worden beschouwd. Ik hou van plattegronden en het uitzicht op de aarde vanuit een vliegtuig. Het maken van close ups betekent voor mij een zoektocht naar beelden die rust uitstralen, temidden van onze overvolle visuele wereld, en een zeker mysterie. Ook hou ik ervan als de beelden abstract zijn, maar toch ook weer het een en ander te vertellen hebben in figuratieve vormen.
Of ik tips heb voor thematische fotografie? Fotografeer waar je veel van houdt, dat lijkt me het allerbelangrijkste. Naast zand fotografeer ik graag water, regen en mist, ijs, stenen, rotsen, schaduwen en bosgronden. Allemaal natuur dus, maar bijvoorbeeld ook reclameborden in vreemde talen. Alles wat het mysterie van het leven benadrukt.
De kleur rood is erg krachtig en trekt veel aandacht naar zich toe. Ik maak er geen speciaal gebruik van, maar ik zou er subtiel mee omgaan. Mooi vind ik een rood detail in een verder niet zo kleurige omgeving. Ik fotografeer zo puur mogelijk, ik gebruik zelfs geen flits, alleen maar daglicht. Ik gebruik alleen mijn Pentax en beschik niet eens over een telelens, want ik hou het graag simpel."

Tessa Verder
Website: www.tessaverder.com

"Een thema als grondslag is in mijn ogen belangrijk, omdat je daarmee in de huidige overvloed van beelden de kans hebt om je écht uit te spreken."

"Mijn belangrijkste opleidingen waren de Academie voor Fotografie in Haarlem en de Rietveld Academie in Amsterdam. Op het Rietveld tekende ik veel, en ging dit materiaal langzamerhand ook gebruiken als achtergrond voor foto's. Een volgende stap was het gebruik van schilderijen in combinatie met fotografie, waar ik nog steeds intensief mee bezig ben. Een thema als grondslag is in mijn ogen belangrijk, omdat je daarmee in de huidige
overvloed van beelden de kans hebt om je écht uit te spreken. Bovendien kan je een thema steeds meer specificeren, je kunt steeds duidelijker keuzes maken. Wie echt iets wil vertellen moet duidelijk zijn, dat heb ik ondertussen wel geleerd. Je kunt niet van toeschouwers verwachten dat ze alles gelijk begrijpen. Keuzes maken komt meestal neer op zaken laten vallen, om nog meer tot de kern te komen. Ik streef naar het uitbeelden van simpelheid en kracht. Het leuke van het vasthouden aan één thema is dat je er steeds op door kunt gaan, er steeds meer in ontdekt. Ik raad iedereen aan om zich langere tijd ergens in vast te bijten, voor mijzelf betekende het in ieder geval een openbaring. Mijn hoofdthema kan worden beschouwd als het 'zoeken naar stilte', en de connectie tussen heden en verleden, hoe generaties met elkaar verbonden zijn. Het teruggrijpen naar schilderijen biedt een verbinding naar hoe onze voorouders in hun tijd werden geportretteerd. Bovendien vervaagt de grens tussen fotografie, computer en schilderkunst.
De drijfveer is om een foto en een schilderij op elkaar te laten reageren, maar wel de sfeer van het schilderij te behouden. Daarom zoek ik naar tijdloze kleding en modellen met tijdloze gezichten. Hen fotografeer ik op een grijze achtergrond, en combineer deze beelden vervolgens met foto's van de schilderijen. Daar gaan vele uren Photoshop in zitten, bijvoorbeeld voor het aanbrengen van kleurcorrecties. Vooral het tot één geheel maken van de twee beelden is een tijdrovende klus. Soms gebruik ik een compleet schilderij, soms een kleine uitsnede zodat het bijna niet meer als zodanig herkenbaar is. Tegenwoordig werk ik in de studio ook met een videocamera, om frame voor frame te kunnen bepalen welke houding van een model het meest geschikt is voor een bepaalde foto. Tot slot nog een tip voor de fotowedstrijd: de kleur rood is een pakkende en indringende kleur. Je kadert er een beeld mee, veel meer dan met bijvoorbeeld geel. In die zin heeft rood een behoorlijke invloed op de compositie, en is het dus zeker iets om vooraf rekening mee te houden."

Hidde Beekman
Website: www.zilverwerk.com

"Een terugkerend thema in mijn fotografie is de aanwezigheid van iets ondefinieerbaars, zodat de toeschouwer gedwongen wordt om net iets verder te denken."

"Creativiteit zat er bij mij van jongs af aan in, maar theoretische aanleg heb ik absoluut niet. Ik ben naar een KMBO voor toegepaste vormgeving gegaan, waar al snel mijn voorliefde voor fotografie kwam bovendrijven. Vervolgens heb ik nog de academie Minerva in Groningen - min of meer als autodidactisch student - doorlopen. Op de academie kwam ik er achter dat ik mij eigenlijk alleen bezig wilde houden met vrije (kunst)fotografie, en niet teveel met opdrachten. Ik beschouw het dan ook niet als werk, maar als een uiting van jezelf, of een reflectie op de maatschappij. Af en toe werk ik in opdracht, meestal in de vorm van digitale beeldbewerking. Leuk, maar het geeft mij niet de voldoening die ik graag zou willen, omdat het niet honderd procent van mezelf is.
Het begrip 'themafotografie' vind ik erg zwaar klinken. De meeste foto's komen voort uit een idee of onderwerpkeuze. Een terugkerend thema in mijn fotografie is de aanwezigheid van iets ondefinieerbaars, zodat de toeschouwer gedwongen wordt om net iets verder te denken. En ook openheid, om iedereen een eigen interpretatie van het beeld te laten geven. Dit wil niet zeggen dat de beelden abstract zijn, integendeel. Ze zijn juist heel duidelijk. Maar ik verwacht niet en zou ook niet willen dat elke toeschouwer hetzelfde ziet, denkt en voelt.
Het eerste waar ik aan denk bij straatfotografie is 'het moment' en 'de situatie'. Precies op het goede moment aanwezig zijn, en dan ook nog zien welke situatie zich afspeelt.
Eén seconde te laat en de foto heeft het net niet. Vaak gebruik ik trouwens foto's die al eerder gemaakt zijn zonder pretentie als eindproduct. Op het moment dat ik een foto maak is het meestal onduidelijk wat ik er mee aanmoet en verdwijnt het materiaal in de kast. Om er een paar jaar later weer uit te komen en alsnog een bestemming te krijgen. Ik zie het lukraak fotograferen dan ook niet als fotografie, maar als het opbouwen van schetsen en een archief. Een leuke bijkomstigheid is dat je opmerkt dat sommige dingen in een paar jaar totaal kunnen veranderen, terwijl andere nog steeds hetzelfde zijn. Dus als oma weer eens die oude negatieven wegdoet? Alles direct annexeren!"

Dana Marshall
Website: www.dmarshall.nl

"Thema's die me aanspreken zijn hoofdzakelijk filosofisch. Wat is schoonheid? Waar is het te vinden? Wat is de aard van verandering?"

"In het laatste jaar van mijn highschool had ik op zestienjarige leeftijd alle verplichte onderdelen afgerond, zodat ik de kans had om uit te vinden welke zaken me werkelijk interesseerden. Dat waren schilderen, fotografie, keramiek en mythologie.
Ik volgde een cursus bij het International Centre of Photography, waarna ik besloot om me definitief op deze richting te concentreren. Een studie aan de School of Visual Arts in New York City sloot ik af met een Bachelorsdiploma. De daaropvolgende vijf jaar werkte ik als assistent bij diverse fotografen. Mijn meest bijzondere baan was werken als hulpfotograaf in de juwelierszaak Tiffany, ook bekend van hun prachtige glas in lood ramen. In de weekends mocht ik hun studio voor mijn eigen werk gebruiken. Ik raakte daar vertrouwd met grootformaat camera's en stroboscoopverlichting, en ontwikkelde een portfolio waarmee ik in 1989 bij de Rijksacademie van Beeldende Kunsten in Amsterdam terecht kwam. Na daar twee jaar een opleiding gevolgd te hebben, vestigde ik me definitief als kunstfotograaf in Nederland.
Ik prefereer eigen werk, maar heb ook opdrachten, zoals het maken van familieportretten, boekomslagen en cd-covers. Hoewel ik op een project-georiënteerde manier werk, beslis ik nooit bewust op voorhand hoe ik iets ga aanpakken. Bepaalde objecten trekken me in verschillende periodes van mijn leven aan. In 2000 waren dat bloemen, in 2001 mineralen en stenen. Sinds twee jaar ben ik gefocust op doorschijnend materiaal zoals knikkers, naast 'delicate' voorwerpen zoals gedesintegreerde bladeren met de structuur van filigraan. Thema's die me aanspreken zijn hoofdzakelijk filosofisch. Wat is schoonheid? Waar is het te vinden? Wat is de aard van verandering? Bestaat dualiteit echt of maken wij het alleen maar? Gaat het leven over polariteit of eenheid?
Straatfotografie heb ik sinds mijn eerste jaar van universiteit niet meer gedaan. Ik liep af en toe door straten van New York, gewapend met m'n camera, maar fotografeerde nooit iets. Dit leverde me een ongemakkelijk gevoel op; wat ben je immers voor fotograaf als je je camera niet gebruikt? Het vergde wat tijd om te ontdekken wat voor soort fotograaf ik eigenlijk was. Hulp kwam van één van mijn leraren, die me dwong om mezelf in een lege ruimte op te sluiten, en er niet uit te komen voordat een rolletje van 36 opnamen was volgeschoten. Lichtelijk in paniek wilde ik me onder een tafel verstoppen. Toen kreeg ik het idee om mezelf in die toestand te fotograferen, en dat was eigenlijk het moment dat ik mijn 'stem' als fotograaf leerde kennen. Na een periode van zelfportretten werd het duidelijk dat ik mijn eigen werk niet meer in de weg moest zitten. Ik verliet de set en ging door met het fotograferen van de omgevingen die ik had gecreëerd.
De foto's voor Zoom zijn afkomstig uit mijn meest recente werk, gemaakt vanuit een gevoel van onvoorwaardelijk vertrouwen en vreugde. Zonder angst voor wie ik ben en wat ik zie. Ik vind het geweldig om mezelf op de golven van mijn eigen creativiteit te laten meevoeren, totdat de kust is bereikt. Om me vervolgens met hernieuwde levenskracht weer in het diepe te storten, nieuwsgierig waarnaar de tocht een volgende keer zal leiden."

Leo Vogelzang
Website: www.fotoleovogelzang.nl

"Als je ergens rondloopt en je hebt je camera bij je, doe er dan ook wat mee! Maak het, doe het en wacht niet af. De wereld wordt steeds kleiner, de vraag naar foto's steeds groter."

"Als hobbyist fotografeerde ik regelmatig motorraces. Op een gegeven moment zag iemand van het Algemeen Dagblad mijn werk en kon ik direct voor die krant aan de slag. Dat was het begin van mijn professionele carrière. Momenteel scharen onder meer de Panorama, enkele golfbladen en een aantal bedrijven zich onder mijn opdrachtgevers. Alle sport op topniveau vind ik fantastisch om te fotograferen. Voetbal, golf, schaatsen, en dan bij voorkeur grote evenementen zoals de Olympische Spelen. Ik ga ergens naar toe met het doel om zoveel mogelijk te 'coveren', een zo compleet mogelijk beeld te schetsen. Bij voetbal is dat relatief simpel, omdat je alles kunt overzien. Op een golfbaan met 18 holes ligt dat anders, maar toch blijkt het mogelijk om grofweg driekwart van het gebeuren af te dekken. Binnen de sportfotografie zijn er diverse thema's van waaruit je kunt werken. Bijvoorbeeld het volgen van één speler, of bijvoorbeeld de drama in de sport: het winnen en het verliezen. Voor moederdag heb ik ooit moeders op de tribunes gefotografeerd, dat is weer een heel ander thema.
Langzamerhand ben ik naast sport ook steeds meer andere soorten fotografie gaan doen zoals nieuws, portretten en luchtfotografie. Mijn online archief bevat inmiddels meer dan 50.000 foto's. Straatfotografie vind ik ook leuk om te doen. Laatst was ik in Tokyo, waar ik een flink aantal foto's heb gemaakt. Als je ergens rondloopt en je hebt je camera bij je, doe er dan ook wat mee! Maak het, doe het en wacht niet af. De wereld wordt steeds kleiner, de vraag naar foto's steeds groter. Hoewel je jezelf kunt afvragen of dit soort beelden over enkele jaren nog bruikbaar zijn. Immers, steden veranderen en mensen veranderen. Als ik een tip zou moeten geven voor straatfotografie (maar dit geldt wellicht ook voor andere genres): alles wat anders is dan 'normaal' komt in aanmerking. Dit kan betrekking hebben op het onderwerp, maar bijvoorbeeld ook op een ander standpunt, andere lens of bijvoorbeeld een object met voorbedachte rade 's nachts fotograferen. Laatst heb ik een serie gemaakt van huizen waarin mensen vermoord waren. Zo'n griezelthema leent zich natuurlijk bij uitstek om in het donker te fotograferen. Ik kreeg tijdens deze sessie helaas wel de politie op mijn dak, die door verontruste buurtbewoners was ingeschakeld. Sinds 1999 fotografeer ik digitaal, deze techniek heeft het vak makkelijker gemaakt. Maar ik pas er voor om op routine te gaan werken, ik wil alert blijven. Dat geldt ook voor beeldmanipulatie: weet wat je computer kan. Diepte maken, vlakker maken, de huid mooier maken, alles staat tot je beschikking om een foto écht te verfraaien. Soms zijn bewerkingen belangrijker dan het fotograferen zelf. Er is enorm veel mogelijk, terwijl sommige fotografen maar een fractie van het arsenaal benutten."