Fotograferen van flora & fauna
De natuur op haar mooist

De natuur is een onuitputtelijke bron voor het maken van prachtige foto's. Dieren, planten en landschappen in het licht van de verschillende seizoenen leveren inspirerende onderwerpen op. Maar hoe pak je het aan en waar moet je op letten? Zoom Magazine ondervroeg drie experts die zich hebben toegelegd op natuurfotografie.

Victor Bos
Website: www.victorbos.nl

"Als je een libel fotografeert, verwonder je dan over het gedrag en de bouw van zo'n beestje. Lees boeken of zoek op internet naar informatie."

""Ik ben van oudsher graag buiten, samen met mijn vader struinde ik vaak over het strand. Hierdoor kwam vanzelf de interesse in alles wat leeft. Daarom ben ik halverwege de jaren '80 biologie gaan studeren. Fotografie vond ik toen al leuk, maar ik voelde me geremd door de kosten die deze hobby met zich meebracht. Dat veranderde toen ik in 1999 een digitale camera kreeg. Vanaf dat moment kon ik naar hartelust foto's maken zonder dat het me een cent kostte. Binnen een week was ik volledig verslingerd.
De natuur inspireert me. Het weer, het licht, de seizoenen, al deze elementen veranderen voortdurend waardoor het buiten ook elke keer anders is. Het gaat daarom ook nooit vervelen. Voor mij is de uitdaging om een bijzondere of mooie foto te maken van onderwerpen die heel algemeen zijn, die je dagelijks kunt zien. Zo fotografeer ik veel paardebloemen. Iedereen kent ze, maar bijna niemand
ziet ze staan. Toch zijn het zeer fraaie plantjes die bij mooi licht een prachtige foto kunnen opleveren. Als ik een specialisatie van mezelf zou moeten noemen, dan is het 'dicht-bij-huis' fotografie. Weelderige natuurfoto's van bijvoorbeeld Afrika of tropische vogels trekken mij niet. Mooie dingen vlak bij huis, daar gaat het me om. Ik heb dan ook geen echt favoriet onderwerp, hoewel ik me in het zomerseizoen wat meer richt op libellen en andere insecten. De bossen en duinen bij mijn woonplaats Soest zijn een prima uitvalsbasis. Het is een zeer gevarieerd gebied waar iedere keer wat anders te zien is. Verder heb ik graag uitzicht op de horizon, en bezoek ik ook regelmatig de veenpolders bij Utrecht. Texel is werkelijk een fantastisch foto-eiland is met schitterend licht en een heel diverse natuur.
Een goede natuurfoto is voor mij vooral origineel. Er van uitgaande dat alles al eens gemaakt is, ga ik vooral op zoek naar originele standpunten. Maar het allerbelangrijkste blijft het natuurlijke licht, ik fotografeer zelden met kunstlicht. 's Ochtends vroeg of na een regenbui, daar kan geen flitser tegenop. Wie zich daarnaast goed kan inleven in het onderwerp maakt de mooiste foto's. Als je een libel fotografeert, verwonder je dan over het gedrag en de bouw van zo'n beestje. Lees boeken of zoek op internet naar informatie. Het is niet alleen interessant om te weten wat je op de foto zet, de foto's worden er ook echt beter door.
Laat je verder niet teveel leiden door compositieregels, zoals 'een horizon hoort niet in het midden'. Dat kan je creativiteit remmen en daar draait het juist om.
In tegenstelling tot de meeste natuurfotografen gebruik ik geen spiegelreflex met verwisselbare lenzen, maar een redelijk compact toestel met een vaste lens. Behalve een compact statiefje en wat voorzetlenzen sjouw ik weinig mee. Voor een buitenfotograaf een zeer groot voordeel, want je maakt altijd een flinke hoeveelheid meters."

Bas Meelker
Website: www.webxsited.nl

"Ik hou van wazige achtergronden, volle kleuren, veel contrast en bovenal een haarscherp onderwerp. Mooi licht en een goede compositie maken het beeld compleet."

"Van jongs af aan ben ik al gefascineerd door de natuur. Mijn ouders waren er van overtuigd dat ik na mijn opleiding terecht zou komen in 'donker Afrika'. Het lag dus voor de hand dat ik me ging specialiseren in natuur- en landschapsfotografie. Ik denk dat je, om een mooie foto te kunnen maken, een passie moet hebben voor je onderwerp. Als iets je niet interesseert, zal het heel lastig zijn een inspirerende foto te maken. De uitdaging voor mij ligt in het proberen de schoonheid en waardigheid van dieren en hun leefomgeving zo mooi mogelijk in beeld te brengen, iets van mijn fascinatie en respect voor de natuur over te dragen aan de kijker. In de hoop dat men de natuur om ons heen wat meer gaat waarderen en respecteren. Ik hou me wat dat betreft met veel facetten van natuurfotografie bezig. De aanpak kan daarbij behoorlijk verschillen, van het werken op de centimeter bij macrofotografie tot de weidsheid van landschapsfotografie. Oog voor detail blijft bij alle technieken van wezenlijk belang. Tot mijn favoriete locaties in Nederland behoren het Lauwersmeer, de Waddenzee, de Weerribben en het Dwingelderveld. Buiten Nederland zijn Scandinavië en de Camarque in Frankrijk favoriet.
Een goede natuurfoto is in mijn ogen een foto met een 'aha-erlebnis'. Een foto die je pakt. Ik hou van wazige achtergronden, volle kleuren, veel contrast en bovenal een haarscherp onderwerp. Mooi licht en een goede compositie maken het beeld compleet. Bij het fotograferen van dieren is een mooie achtergrond erg belangrijk. Een rommelige achtergrond leidt de aandacht af van het onderwerp. Bovendien moet de pose van het dier en de hoek ten opzichte van de fotograaf goed zijn. Bij vogels bijvoorbeeld het liefst van voren, in een hoek van 45 graden. Regel nummer één in de natuurfotografie is om te komen en gaan zonder sporen achter te laten en je onderwerp nooit onnodig verstoren. Er zijn fotografen die met geluid dieren lokken, dat is voor mij niet acceptabel. Geen enkele foto is het onnodig verstoren van dieren in het wild waard.
Canon is erg populair onder natuurfotografen, met name vanwege de snelle autofocuslenzen met beeldstabilisator en de snelle camera's. Ik gebruik doorgaans de EOS 10D met een flink arsenaal aan lenzen. Sinds kort ben ik ook in het bezit van een EOS 1D Mark II. Een fantastische camera met 8,2 miljoen megapixels en een snelheid van 8,5 beelden per seconde. Een droom voor de natuur- en sportfotograaf.
Je ziet in de natuurfotografie nu een snelle overgang naar digitaal. Grote namen als Arthur Morris, Andy Rouse, Steve Bloom en Jim Brandenburg fotograferen al volledig digitaal. Voor wildlife fotografie is de brandpuntsverlenging natuurlijk prachtig. Een 500mm lens fungeert op mijn EOS 1D Mark II bijvoorbeeld min of meer als een 650mm. Ook de mogelijkheid om per foto je ISO waarde aan te passen en het resultaat direct op je display te zien en eventueel je instellingen te corrigeren is een groot voordeel. Bovendien doet de kwaliteit van een goede digitale spiegelreflex niet meer onder voor analoog."

Marjolijn Lopes Cardozo
Website: www.anolimages.com

"Als bij een perfecte beeldopbouw mooi licht komt en er bovendien een verrassende en karakteristieke pose is vastgelegd, dan heb je een goede foto."

"In 1990 ging ik voor de eerste keer terug naar het tropisch eiland waar ik geboren en opgegroeid ben. Op die bijzondere reis wilde ik graag foto's maken. Dat het voornamelijk reportagewerk van wilde planten en landschap zou worden sprak voor mij vanzelf, want deze hadden altijd al mijn grootste interesse. De reis is goed bevallen en sindsdien ben ik blijven reizen en fotograferen.
In het vrije veld struinen, rondkijken en verrast worden geeft mij de grootste voldoening. Geen mensen, niet praten. De enorme variatie in de planten en dierenwereld verbaast me nog steeds. En hoe meer kennis ik heb, hoe meer verschillen ik zie. Vooral de kleine dingen, bijvoorbeeld al die soorten spinnetjes die allemaal een andere manier van doen hebben. Die sfeer en verbazing in een foto of serie uitdrukken vind ik een uitdaging. Dus niet zo maar een registratie van het moment maken, maar tegelijk ook een sfeer, een karakter weergeven. Een goede foto is tegelijk harmonieus in beeldopbouw en intens in uitdrukking. Een vereiste vind ik daarbij om zulke foto's te maken zonder ingrijpen of verstoren. Ik wil dus toeschouwer blijven.
Natuurlijk is er een verschillende aanpak nodig voor planten of dieren. Bij dieren heb je jachtdrift nodig, het is spannender. Je moet heel snel leren reageren om een goed moment vast te leggen, terwijl je bij planten op je gemak van alles kunt proberen. Het gedrag van dieren fotograferen vormt nog een extra uitdaging. Ondertussen blijven de vereisten van kracht: mooi licht, goede beeldopbouw en intensiteit in de uitdrukking.
Het tropisch regenwoud is onomstotelijk het rijkste biotoop, en dan vooral in berggebied. Er is zo'n oneindige variatie dat ik letterlijk uren nodig heb voor een paar honderd meter bospad. Helaas zijn de mooiste gebieden erg ver weg, maar gelukkig is er dichterbij ook allerlei moois te vinden, al is dat versnipperd.
Beelduitsnede vind ik het allerbelangrijkst. Als bij een perfecte beeldopbouw mooi licht komt en er bovendien een verrassende en karakteristieke pose is gefotografeerd, dan heb je een goede foto. Vergeet niet te variëren, hetzelfde onderwerp met ander diafragma, ander licht, andere invalshoek of anders aansnijden.
Ik gebruik de Canon EOS 10D met een Canon lenzenreeks van 20 tot 560mm. De overstap naar digitaal heb ik begin dit jaar gemaakt. Zoals zoveel fotografen dacht ik dat ik dat een tijdlang naast de dia's zou doen, maar die digitale camera is zoveel fijner. Je ziet meteen wat je gedaan hebt, je leert veel sneller van je fouten. Er is een veel grotere speelruimte in de belichting, geen korrel meer en bovendien ruim 100 opnamen (in plaats van 36) voor er gewisseld moet worden.
Mijn meest gebruikte lenzen zijn de 100-400 met extra ondersteuning, en de 100mm makro met tussenringen en makroslee. Met de telezoom is heel flexibel een goede beelduitsnede te bepalen. De extra ondersteuning bleek een grote verbetering in scherpte op te leveren bij langere sluitertijden. En voor een 400mm is 1/60 al heel lang. Vaak gebruik ik nog veel langere tijden, want ik werk het liefst met natuurlijk 'zacht' licht aan het begin of eind van de dag. Ook bij makrowerk is de geringste trilling funest voor de scherpte. Ik fotografeer dan ook altijd op statief. De makroslee is een erg fijn hulpmiddel om je camera gemakkelijk en heel precies naar het scherptepunt te brengen zonder het statief te verplaatsen."