naar
hoofdpagina naar
overzicht artikelen
Wat
verstaan we onder spiritualiteit?
Spiritualiteit heeft zoals het
woord al zegt, te maken met spiritus, geest.
We onderscheiden geest van ziel.
Ziel is wat wij als 'ik' ervaren, maar wat niet ons lichaam is: ons denken,
voelen, emoties, driften. Wat we tezamen ook wel
persoonlijkheid noemen. Geest is een
hogere, ruimere vorm van bewustzijn. Het wordt ook wel 'bovenbewustzijn'
genoemd.
Het lijkt dat deel van onszelf
dat kennis bezit dat boven het nivo van onze zintuigen
uitgaat, en dat in contact staat met een instantie van buitenaf, een kracht die
ergens in het universum zetelt. Sommige mensen noemen die kracht God.
Omdat deze kracht buiten het
normale ik-zijn omgaat, brengen we onder sprititualiteit doorgaans zaken onder
als intuïtie, paranormale ervaringen, bijna-dood-ervaringen en ingrepen van
buitenaf, door goddelijke voorzienigheid, door engelen, door 'toevalligheden'.
Omdat dromen ook ervaren worden als iets wat niet direct ons ik
is, en paranormale ervaringen zich nog wel eens via dromen voordoen, worden
dromen soms ook tot het gebied van de geest, van spiritualiteit gerekend.
De geest staat echter niet
helemaal los van de ziel. Er is een wederzijdse beïnvloeding.
Piekervaringen, een gevoel van
contact hebben met God, engelen zien, bijna-dood-ervaringen e.d. beïnvloeden
onze persoonlijkheid. Andersom geloven veel mensen dat ons denken daadwerkelijk
invloed heeft op gebeurtenissen. Onze persoonlijkheid, onze wil zou invloed
hebben op de unversele geest. Psychologisch gezien kleur je natuurlijk je eigen
wereld in, filter je wat je tegenkomt op je eigen persoonlijk wijze, roep je
door je eigen houding bepaalde reacties op van anderen, maar hier wordt meer
bedoeld: onze gedachten hebben op een magische manier invloed op anderen, op de
wereld 1. Vandaar de nadruk die
spirituele bewegingen leggen op positief denken. Omdat gedachten kracht hebben.
En dan kun je maar beter positief denken. Wat ook voor jezelf
een beter gevoel oplevert, en daarmee weer een groter openstaan voor
spiritualiteit.
Wat verder tot de spiritualiteit
gerekend wordt is de weg ernaar toe, de manieren waarop we welbewust in contact
kunnen komen met de geest. Stilte, meditatie, gebed en de ontwikkeling van onze
persoonlijkheid naar (momenten van) egoloosheid. Door het beoefenen van o.a.
bescheidenheid, dankbaarheid, offervaardigheid, begrip, acceptatie en
vergevinsgezindheid. En door het uit de wegruimen van
pijnlijke gevoelens uit het verleden.
.
Wat elke kerkelijke religie met
anderen gemeen heeft is het geloof in een hogere macht, en het geloof dat door
verering en 'goed' te leven deze hogere macht te beïnvloeden is voor onze eigen
doeleinden.
Dit lijkt erg veel op wat we als
kind naar onze ouders toe deden. Het Christendom
spreekt dan ook veelvuldig over vader en kinderen. Maar op een gegeven moment
verlaten we het ouderlijk nest, en we gaan op zoek
naar onze eigen identiteit, waarheid, waarden en normen. Er lijkt een parallel
met het leegstromen van de kerken en de grote vlucht die het individuele
zoeken, buiten de oude verbanden om, neemt. Spiritualiteit bloeit als nooit te voren.
Sommige mensen gaan, als ze het ouderlijk huis verlaten een nieuw verband aan, stichten een
gezin. Zo zien we ook dat er nieuwe 'kerken' worden opgericht, bijv. rond de Cursus in wonderen of Neale Walsch.
Maar steeds meer mensen blijven
alleen, terwijl ook steeds meer mensen spiritueel het accent leggen op de eigen
individuele beleving. In plaats van nieuwe waarheden van anderen over te nemen,
zoeken zij hun eigen diepste kern.
Om die kern te bereiken moeten
alle sluiers die er voor zitten worden opgeruimd. We moeten niet alleen oude,
maar we moeten alle concepten overboord gooien. Concepten verhinderen ons om de
werkelijkheid te zien.
Zo horen we bijv. niet het werkelijke geluid van een auto, maar we denken meteen: o, een auto. Draagt iemand een hoofddoek dan zie we niet meer deze mens, maar een intellectueel idee: een moslima. En een concept van God, verhindert ons om God te ervaren.
Ons denken en ons gedrag wordt
heel sterk bepaald door wat we vroeger hebben meegemaakt.
Ook die vormen filters waarmee
we de wereld om ons heen en onszelf ervaren. Willen we werkelijk tot onze kern
doordringen dan moeten we ook dat opruimen. Schoon worden, ons ontdoen van ons
verleden.
Zijn we zover dan wordt ons gedrag niet
meer ingegeven door onze ideeën, concepten, ervaringen uit het verleden, of
verwachtingen van de toekomst. Een onmiddellijke ervaring van waarheid, die
niet in woorden valt te vatten, valt ons te deel. We krijgen een diepe verwondering,
'verering' voor het hele universum en kunnen niet anders dan 'goed' zijn, want
alles wat daarvan afwijkt, versluiert ons diepste weten. Wat de kerk van
buitenaf probeerde op te leggen, wordt nu een zelfervaren waarheid, een niet
anders meer willen.
Om los te komen uit vaststaande concepten
en ideeën over onszelf kan het helpen om eens het tegendeel te doen van wat je
gewend bent. Ben je politiek links, verdedig dan eens rechtse standpunten. Ben
je atheïst, vertel mensen dat God bestaat, ben je altijd tiptop gekleed, draag
eens een week lang een spijkerbroek. Denk je altijd eerst aan een ander, wees
een tijdje een egoist.
Spiritualiteit
en geluk
Spiritualiteit
lijkt een grote vergaarbak. Het gaat over je verbinden met God, over liefdevol
zijn naar anderen, over egoloosheid, over positief denken, over zelfkennis,
over magie.
Waarom houden
we ons bezig met spiritualiteit?
Ik vermoed dat
onze interesse in spiritualiteit voortkomt uit onze behoefte om ons gelukkig te
voelen.
Geluk heeft te
maken met dingen als positief ervaren. We voelen ons happy
als we onze omstandigheden, de dingen die gebeuren als prettig ervaren en
bovenal als we onszelf als goed en waardevol kunnen zien. Veel van wat onder de
noemer spiritualiteit valt heeft dan ook te maken met positief denken. Kijk met
een positieve blik naar de wereld, beschouw die als goed en liefdevol, wees
dankbaar voor wat je hebt en je overkomt. Wees vooral ook positief over en naar
jezelf; accepteer jezelf, zeg ja tegen jezelf.
En het werkt.
Zolang we er actief aan werken om onszelf en de wereld om ons heen als positief
te benoemen kunnen we ons redelijk goed voelen. Maar er zijn nadelen aan
verbonden: opeens gebeurt er iets dat we als zo naar ervaren, of doen we iets
wat we van onszelf zo stom vinden, dat we het met de beste wil van de wereld
niet meer positief kunnen benoemen. Het zorgvuldig opgebouwde positieve
kaartenhuis valt in elkaar.
Op zo’n moment kunnen we zelfs dat hele ‘positieve gedoe’ als
onecht, als geforceerd gaan ervaren.
Een ander
inherent nadeel aan positief denken is dat je daarmee meteen het omgekeerde
schept; iets kan alleen maar positief zijn in vergelijking tot andere dingen,
die dan dus negatief zijn. Als ik mezelf als liefdevol ervaar is dat goed, maar
als ik dat op een bepaald moment niet ben is dat dus fout, een kwaad. Als ik
geloof in positief denken, en het lukt me niet om dat vol te houden, dan beleef
ik dat niet volhouden als negatief. Voor sommigen is dan de oplossing
letterlijk alles als positief zien, “Ja zeggen tegen alles”. Ook tegen ziekte,
rampen en verlies. Walsch 2 voegt daar dan nog aan toe dat
alles wat je overkomt positief is, omdat je alles zelf hebt gecreëerd om te
ervaren hoe dat is, om ook dat deel van jezelf neer te zetten.
Het lijkt me
toe dat tijdelijk, geforceerd positief denken geen kwaad kan. Het voelt goed
voor dat moment en je ontdekt wellicht dat de normale manier waarop jij dingen
evalueert geen wet van Meden en Perzen is, je ziet dat jouw evaluaties
voortkomen uit jouw persoonlijkheid en niet noodzakelijk waar hoeven te zijn.
Het
arbitraire, het toevallige van onze evaluaties én het nadeel dat kleeft aan
positief denken nl. dat het de andere kant, het negatieve oproept leidt tot de
gedachte om alle evaluaties, alle oordelen overboord te gooien. Terug naar de
hof van Eden, onze kennis van goed en kwaad aan de wilgen hangen.
Mensen kunnen
dit soort momenten beleven tijdens meditatie, waarbij alle gedachten, dus ook
alle concepten en oordelen wegvallen. Er blijft dan een puur zijn, een puur
ervaren over, wat een soort geluksgevoel geeft maar wat helaas ook snel weer
verdwijnt zodra je weer in de wereld moet functioneren. Maar misschien, als je
maar genoeg mediteert, dat je die leegte steeds beter kunt vasthouden.
Een ander
facet van geluksgevoel is leven in harmonie. Niet in conflict zijn met en in
jezelf, niet met de omgeving en het liefst een eenheid voelen met het totale
universum. Wellicht is elke psychotherapie gericht op het wegnemen van
conflicten, met name die in jezelf. Je voelt iets wat
je niet wilt voelen, je wilt tegenstrijdige dingen, of je gedraagt je op een
manier die te veel negatieve consequenties voor je heeft. De oplossing schijnt
hier te zijn: ken Uzelf. Als we weten en ervaren waar onze manier van denken,
en ons gedrag op berusten, kunnen we het doorgaans loslaten. Er is natuurlijk
een samenhang tussen conflicten en negatief denken: bij conflicten is er altijd
iets wat we niet willen, wat we als negatief ervaren. Maar anders dan bij geforceerd
positief denken, ligt de oplossing hier in het wegnemen van de oorzaak van het
conflict en niet in het veranderen van onze evaluatie of onze blikrichting.
En in harmonie
leven met God, hoe doe je dat? Ieder kerkgenootschap heeft wel een groot aantal
leefregels waar je aan moet voldoen, maar m.n. de christelijke kerk laat via de
erfzonde tegelijk weten dat je nooit echt een goed mens kunt zijn, je zult
altijd per definitie te kort schieten. Bovendien hebben de gevestigde kerken de
neiging om voor je te denken in plaats van je te stimuleren om je eigen
spirituele weg te gaan.
Misschien is
een engere definitie van spiritualiteit op zijn plaats: contact met je eigen
geest, je eigen intuïtie, je “hogere weten”. Hier staat niet geluk op de
voorgrond maar jezelf zijn, authentiek zijn. Om die innerlijke stem van het
eigen weten, van de intuïtie te kunnen horen, moeten we uiterst stil zijn. Het
denken stoppen. Meditatie 3 lijkt een goede weg. Zoals
gezegd kunnen daardoor momenten van die stilte ontstaan en bovendien komen door
meditatie de dingen die ons dwars zitten en die dus onze emoties en ons denken
aanwakkeren en onze stilte verstoren, regelmatig naar boven, waardoor ze
geleidelijk hun kracht verliezen.
Maar je kunt
natuurlijk ook actiever werken aan het opruimen van “oud zeer”, via
psychotherapie. Met name focusing 4 is erg
geschikt; Het is een vorm die zoveel mogelijk voorbij gaat aan het denken, door
je aandacht vooral te richten op lichamelijke ervaringen, het doet eigenlijk
van meet af aan aanpraak op een weten dat niet vanuit je logisch denken komt.
Of die
innerlijke stem, dat ‘authentiek weten’ een betrouwbare partner is? Ik zou
zeggen: probeer het uit.
2) Neale Walsch
3) Meditatie: www.home.zonnet.nl/berhen/meditatie.htm
4) Focusing: www.focussen.nl, http://home.wanadoo.nl/a.heer/Focussen.htm en www.home.zonnet.nl/berhen/foc.htm
Kernthema's spiritualteit:
Er
bestaat een hogere vorm van bewustzijn.
Er
is geen dood. Alleen een verandering van
vorm. Vgl. de wet van behoud van energie.
Je
bent zelf verantwoordelijk. Wat je voelt
komt niet door iets of iemand buiten je, maar door hoe jij erop reageert.
Je creëert je eigen leven. Door jouw overtuigingen en opstelling trek je die
dingen aan die daarbij aansluiten.
Afgeleide
thema's:
Zoek
contact met het hogere weten in jezelf, met God. (zie 'Bovenbewustzijn'
en 'Synchroniciteit',)
Wees positief. Houd
van je zelf, en daardoor van alles en iedereen. (zie 'Liefde')
Keer in in jezelf.
Word stil van binnen. (zie: 'Stilte' en ‘Meditatie’)
Ruim
oude pijn op (zie 'Focusing').
Probeer
jezelf en anderen te begrijpen in plaats van te veroordelen. ‘(Zie“Luisteren’)
Kijk
bij conflicten naar wat je eigen aandeel is. (zie 'Conflicten')
Wees volstrekt eerlijk naar anderen en naar
jezelf.
Kijk bij alles wat je doet naar wat daarin je
eigen belang is.
©: Drs. Bert Hendriks.
Geheel of gedeeltelijke overname toegestaan mits onder vermelding van: www.home.versatel.nl/berhen
naar hoofdpagina naar
overzicht artikelen