gesprekstechniek
luistervaardigheid gespreksvoering rogeriaanse clientgerichte
clientcentered therapie
tijdschrift artikelen links forum
luisteren
·
Luisteren
·
Begrijpen
·
Rogers
·
Oefening
Luisteren
Er is een grappig bedoelde definitie van een gesprek:
wachten op een adempauze van iemand anders, zodat je je eigen verhaal kunt gaan
vertellen. We zijn vaak meer uit op het vertellen van ons eigen verhaal, dan
dat we actief proberen te luisteren naar een ander. Een gesprek kan winnen aan
rust en diepgang als je laat merken dat je de ander gehoord hebt. Dat kun je
doen door even samen te vatten wat de ander heeft gezegd, alvorens je eigen
mening te gaan vertellen, bijvoorbeeld: O, dus jij vindt Balkenende maar niks?
Als je dit doet, samenvatten van wat de ander heeft gezegd, zul je misschien
ervaren dat het niet meevalt om dat nauwkeurig te doen. Vaak zal je
gesprekspartner een aanvulling, een verduidelijking van zijn eerdere woorden willen
geven.
Je doet heel veel goeds in een gesprek als je
probeert samen te vatten wat de ander gezegd heeft. Wil je nog een stap verder
gaan, dan kun je ook proberen om aan de ander terug te geven wat jij denkt wat
de spreker voelt bij hetgeen hij in woorden uitdrukt.
Carl Rogers, een grote
naam in psychotherapieland gebruikte hiervoor het woord empathie, je kunnen
inleven in de gevoelens van anderen. Maar je hoeft geen therapeut te zijn om
begrip te tonen voor een ander. Als iemand je iets vertelt kun je jezelf de
vraag stellen: hoe zou ik me voelen als mij dit overkomen was of nog
nauwkeuriger: wat voelt zij als zij dit (zo) zegt? Een voorbeeld: als iemand zegt:
ik heb weer vreselijke heibel met mijn vriend gehad, zou
je dat kunnen samenvatten als: dus jullie hadden weer ruzie? Maar als je naar
de gevoelens luistert die achter haar opmerking schuil gaan dan zou een reactie
kunnen zijn: zo te horen ben je het spuugzat al die ruzies?
CARL ROGERS
1902 - 1987
Theorie
Totdat Carl Rogers op het
toneel verscheen voerde vooral psychoanalyse de boventoon bij psychotherapie.
Er waren wel verschillende stromingen binnen de psychoanalyse: Freudiaans, Jungiaans,
Reichiaans e.d., maar de verdienste van Rogers was dat hij iets totaal nieuws
en heel simpels bracht: non-directieve therapie. Waar de psychoanalyse uitgaat
van theoretische concepten over hoe mensen in elkaar zitten, ging Rogers uit
van de cliënt zelf: de cliënt weet zelf beter dan wie ook wat hem beroert, en
is ook het beste in staat om te bedenken wat hem kan helpen voor zijn
persoonlijke groei. Voorwaarde voor de cliënt om te komen tot zelfexploratie en
zelfinzicht is een veilige omgeving. En die veiligheid bood Rogers door
aandacht, begrip en een positieve grondhouding. De therapeut was niet langer de
expert, die de diagnose en het recept leverde, maar werd degene die door zijn
houding en begrip de voorwaarden leverde waaronder de cliënt zijn eigen
expertkennis kon gaan aanspreken.
Anders dan Freud beschouwt
Rogers mensen in de kern als goed en gezond. Hij ziet ziekte van de geest,
criminaliteit en andere menselijke problemen als verstoring van de natuurlijke
tendens van de mens. Hij veronderstelt dat elk organisme een ingebouwde
motivatie kent om zijn mogelijkheden, dat wat in potentie aanwezig is, zo ver
als mogelijk is te ontwikkelen. Ieder streeft er naar om van zijn bestaan het
beste te maken. Rogers noemt dit de ‘actualiseringtendens’. Als het
niet lukt, is dat niet omdat de wens of het vermogen daartoe zou ontbreken.
De term non-directief,
voerde Rogers in omdat hij geen aanwijzingen wilde geven vanuit zijn eigen
kennis of opvattingen, om daarmee de cliënt alle ruimte te geven zijn eigen ideeën
en opvattingen te vinden. Het bleek echter dat non-directief in de praktijk
niet helemaal te handhaven was. Enerzijds zochten cliënten houvast in minuscule
uitingen, vaak non-verbaal, van de therapeut, anderzijds was de therapie niet
geheel non-directief omdat een inherent doel van de therapie was de cliënt te
brengen tot zelfexploratie en zelfinzicht. Daardoor kwam later de term
‘client-gericht’ in zwang. Dit staat dan in tegenstelling tot
‘probleem-gericht’, waarbij zowel cliënt als therapeut zich in
eerste instantie buigen over het probleem dat de cliënt aandraagt of dat door
de therapeut wordt vastgesteld. Bij client-gerichte therapie staat dus niet het
probleem, maar de ervaring, het gevoel van de client centraal.
De praktijk
Vanuit de praktijk en door
veel wetenschappelijk onderzoek kwam Rogers tot het benoemen van drie
kwaliteiten die bij een therapeutisch gesprek noodzakelijk en voldoende zijn.
Aandacht
Rogers gebruikt hiervoor vooral het woord
empathie: het je kunnen inleven in de gevoelens van anderen. Hoe zou ik me
voelen als mij iets dergelijks was overkomen, accurater nog: hoe zou ik me
voelen als ik zou zeggen wat de cliënt nu zegt. Als de cliënt bijvoorbeeld
zegt: “Het was vandaag weer helemaal mis” zou een reactie van de
therapeut die ingaat op het gevoel van de cliënt kunnen zijn: het maakt je
moedeloos alsof je je afvraagt of het eigenlijk ooit wel definitief beter zal
gaan? Dat is dus duidelijk meer naar het mogelijke gevoel toe dat achter de
woorden schuil gaat dan alleen een samenvatting als: je hebt weer een rot dag
gehad?
Belangrijk is dat de
reacties van de therapeut binnen het referentiekader, binnen de
gedachtenwereld van de cliënt blijft.
Daarvoor is van de kant van de therapeut nodig dat hij zijn eigen
referentiekader, en al zijn theoretische kennis buitenspel zet. Vragen zijn
hoogst zelden nodig, alleen als de therapeut het echt niet begrijpt en voor
zichzelf verduidelijking behoeft.
Openheid
Openheid van de kant van de therapeut betekent niet dat hij zijn eigen
gevoelens en ideeën naar voren brengt, maar dat hij transparant, echt is.
Werkelijke belangstelling heeft en dat niet veinst; als de cliënt hem
aanspreekt geen behoefte heeft om zichzelf te poneren of te verdedigen. Je kunt
ook zeggen dat de therapeut geen 'houding' aanneemt, maar zichzelf is. Rogers
noemde dit congruent zijn, de therapeut valt samen met zichzelf.
Positieve-blik
Grondhouding is het hierboven omschreven
geloof dat de mens van nature goed is, en dat wat de cliënt doet, ook al is het
afwijkend, het beste is dat de cliënt kan doen om zichzelf, binnen soms erg
moeilijke situaties, staande te houden. Zo herinner ik mij een krantenartikel
waarin beschreven werd dat iemand gevangenisstraf en t.b.s. had gekregen omdat
hij iemand had vermoord, alleen omdat het slachtoffer in de kroeg iets had
gezegd dat de dader niet beviel. Achtergrond was dat de dader door zijn vader
seksueel was misbruikt, vaak was geslagen en mentaal voortdurend vernederd. De
man die hij in de kroeg ontmoette deed de dader sterk aan zijn vader denken.
Maatschappelijk en voor het slachtoffer en diens nabestaanden is het
afschuwelijk wat er gebeurde. Maar kijk je vanuit een positieve blik naar de
dader, dan zou dit wel eens een daad kunnen zijn geweest, die een opening naar
gezondheid inhield; wellicht was het de eerste keer dat de dader de boosheid
naar zijn vader echt durfde voelen en daar actie op durfde nemen (helaas op de
verkeerde persoon en op de verkeerde manier). In een client-gerichte therapie
zou de dader misschien voor het eerst van zijn leven ervaren dat hij door
iemand niet wordt afgewezen, en zou hij wellicht er aan toe kunnen komen om de
afschuwelijke gevoelens die hij aan zijn vader had opgelopen onder ogen te
zien; ze een plaats kunnen geven in zijn leven en er daardoor op een betere
manier mee om kunnen gaan.
Nu gelden
deze drie condities: aandacht, openheid en positieve blik, niet alleen bij een
therapiesessie, maar kunnen een verbetering zijn voor elk contact dat je
aangaat. En nogmaals, je hoeft echt geen professionele hulpverlener te zijn om
aandacht te willen en kunnen geven aan anderen.
Bron:
Carl Rogers: Mens worden. Utrecht: Bijleveld, 2000.
Zie
ook: C.G.Boeree
Oefening
Als je
voor jezelf wilt oefenen in reflectie, d.w.z. het zoveel mogelijk in
gevoelstermen samenvatten van wat iemand jou vertelt, dan kan dat door je eigen
reacties in te vullen in onderstaande lijst. Je kunt ook met andere
geinteresseerden, het ieder voor zich laten invullen en daarna de verschillende
reacties uitwisselen.
1. Zal ik met haar trouwen of moet ik aan mijn toekomst
denken? Als een kerel ambitie heeft moet hij hard zijn. Maar ik houd van Mary,
echt, zij is mijn inspiratiebron geweest. Ik weet niet wat ik moet doen. Aan de
andere kant ik kan niet doorgaan met studeren en trouwen. En Mary wil niet
wachten.
2. Maar kunt U me niet zeggen wat ik moet doen? Kunt U me
niet een paar suggesties geven? Ik wil alles wel doen, maar ik weet gewoon niet
welke weg ik in moet gaan. Als U me enkel maar wilt zeggen of U denkt of ik
over dit probleem heen kan komen.
3. Ik heb gewoon geen zin ook maar iets te doen. Ik hang
maar wat rond.
4. Ik weet echt niet wat ik moet doen. Of ik terug moet gaan
om les te geven aan de school. Het werkt zo op mijn zenuwen. Maar ik heb er een
vaste baan en een goed salaris. Of anders totaal breken en doen waar ik zin in
heb? Maar dat zou betekenen: van de grond of aan beginnen met een klein budget,
en ik weet niet of ik dat kan.
5. Wat is het nut van alles? Niemand is fair of eerlijk. De
jongens die thuis bleven kregen alle kansen, terwijl wij de kastanjes uit het
vuur haalden aan het front. En mijn vrouw…
6. Ik ben vier keer getrouwd en elke keer heb ik gedacht:
dit is het. Maar geen enkele was ooit als deze vrouw. Ze is de mooiste vrouw
die je ooit hebt gezien, en dansen…
7. Ik
houd van schrijven, misschien is dat wel mijn grootste ambitie, gedichten
schrijven. Maar ik heb het nu al een poos niet gedaan.
8. Ik woon nu al tien jaar in deze stad, maar ik ken er
niemand. Op kantoor lijkt het alsof ik gewoon geen vrienden kán maken. Ik
probeer aardig te zijn voor anderen, maar het voelt allemaal zo stijf en
oncomfortabel bij mij van binnen. En dan zeg ik tegen mijzelf dat het mij niets
kan schelen, dat ik helemaal geen vrienden wil, en soms denk ik dat dat echt
waar is.
9. Ik heb zo’n vreemd gevoel, telkens als me iets
fijns overkomt. Ik kan ’t niet geloven, doe alsof het nooit gebeurde. Ik
wilde een afspraak maken met Ans, ik heb vier weken geaarzeld, en toe zei ze
Ja, en ik kon ’t niet geloven. Zo sterk dat ik bij die afspraak niet ben
komen opdagen.
10. Ik ben verliefd op het mooiste meisje ter wereld. En zij
houdt van mij, dat weet ik. Maar ik kan haar niet ten huwelijk vragen –
ik heb een strafblad. Zij weet daar niets van, maar het zal eens uitkomen.
Vrij naar een niet gepubliceerde lijst, R.U. Groningen.
Thursday,
July 3rd, 2003
InnerSelf.com - DAILY INSPIRATION:
Steven Covey says, 'Seek first to understand, then to be understood.' This is
difficult if, as many of us, you did not grow up with a model for effective
listening.
Most of the time, many of us just wait for the other person to finish talking
so we can say what is on our own minds. The other person does the same, so
conversations can be unsatisfying, and they may escalate into arguments because
nobody is listening.
Listening involves all your senses, physical and spiritual. It means attending
to the other person with your whole being.
EXCERPTED FROM the InnerSelf.com article:
Be Responsive: A Principle to Guide Your Journey
by Vimala McClure.
TO READ MORE of this excerpt, go to:
http://innerself.com/Parenting/be_responsive.htm