Normen
en Waarden
Sommige woorden ervaren we als plat, vies, als onbeschaafd.
Waarom? Is er iets met de letters, of de volgorde ervan? Nee, het zijn
‘onbeschaafde’ woorden, alleen omdat wij dat met elkaar zo vinden.
Is een blote vrouw opwindend? Niet op een naaktstrand of in
de sauna. Wat een blote of half-blote vrouw opwindend maakt is de fantasie die
veel mannen en sommige vrouwen erover hebben.
Is moord afkeurenswaardig? Volgens sommigen niet op het
slachtveld, (doorgaans gespeld als slagveld) of als koppensneller.
Mag overspel niet? Het ‘verkeerde’ ervan zit niet in de daad
zelf, maar zit in de afkeuring die wij er over hebben.
Kortom het zijn niet de dingen ’an sich’ die een bepaald
gevoel of een oordeel oproepen, wij zijn het zelf die een oordeel, een
betekenis geven aan bepaalde woorden, beelden of gebeurtenissen.
Dat geldt ook voor gevoelens als faalangst en schuldgevoel.
Niet het feit dat je iets doet dat ‘fout’ lijkt is erg, wat erg is, wat
vervelend voelt is de betekenis die je er aan geeft. Dat het fout wás, en dat
het op een of andere manier erg is dat je die fout gemaakt hebt. Als het je
helemaal niets kan schelen om een flater te slaan, kun je lachend de wereld in
en funktioneer je waarschijnlijk beter.
Wanneer je de betekenis die jij aan een gebeurtenis geeft
kunt loslaten, ben je vrij.
Op een andere manier wordt dat wel gezegd als: je bent vrij
als je niets meer te verliezen hebt. Maar dat hoeft niet te betekenen dat je in
een situatie moet zijn waarin je alles ‘verloren’ hebt; je geld, je baan, je
vrouw, je reputatie, je eigenwaarde. Al deze dingen kunnen er zijn, zolang je
het verlies ervan niet beoordeelt. Dat geldt ook voor het verlies van je
leven. Als je dat niet erg vindt ben je werkelijk vrij.
Dus zit je iets dwars, kijk eens wat je wilt behouden. Denk
daarbij niet alleen aan concrete dingen maar ook aan zaken als: je goede
humeur, het beeld dat een ander van je zou moeten hebben, zekerheid,
zelfrespect etc.
Als alles slechts ons waardeoordeel weerspiegelt waarom
hechten wij dan zo aan normen en waarden? Omdat we willen houden wat we hebben
en willen afdwingen dat een ander daaraan meewerkt: ‘Jij bent fout, jij moet je
schuldig voelen, je moet gestraft worden’. En dat idee werkt tegen onszelf: we
hebben het idee dat we zelf te kort schieten als we ons niet aan de regels
houden, tot en met: het is verschrikkelijk als ík iets verkeerds doe. Op die
manier leven we in angst in plaats van in vrijheid.
Je kunt ook zeggen: omdat wij iets niet willen, leggen we de fout als het wel gebeurt bij een ander, ‘gij
zult niet…’ terwijl we vergeten naar de andere kant van de medaille te kijken,
nl. naar ons gehecht zijn.
Maar als je normen en waarden loslaat, zal het dan geen
grote bende worden? Zoals je ziet dat als er wetteloosheid heerst, bij
natuurrampen of oorlog, er al snel geplunderd wordt. Dat ‘bende’ is opnieuw ons
oordeel, gebaseerd op angst: raak ik niet iets kwijt dat ik wil houden?
Moet je je dan nergens iets van aantrekken? Gewoon maar doen
waar je zin in hebt? Ja, waarom niet, waarom niet authentiek
zijn, jezelf zijn, genieten, in plaats van in angst leven dat je bepaalde
normen overtreedt of verwachtingen niet waarmaakt. Of dat anderen dat
doen en jij daar schade van zal ondervinden.
En als je werkelijk zonder angst jezelf kunt zijn, valt de
behoefte weg om iets van een ander te nemen, kapot te maken of een ander pijn
te doen. Zelfs als die ander dat wel doet. Heb je alle ruimte om jezelf en
anderen te respecteren. Niet normen en waarden worden dan onze richtlijn, maar
respect, zo je wilt liefde. Heb uw naaste lief, gelijk uzelve.
Is dat een te hoog ideaal? Misschien wel. Streven mensen ernaar? Ik denk het wel, veel mensen noemen zichzelf Christen, en is
het niet Jezus die dit ideaal waarmaakte? Zich niet verzette
tegen zijn kruisdood, niet in de verdediging ging, niet beschuldigde.
Ik denk dat er al veel gewonnen is als we onze eis dat de
wereld op een bepaalde manier in elkaar zit, dat mensen zich op een ideale
manier gedragen kunnen omzetten in een wens, een voorkeur.
Bert Hendriks. www.home.zonnet.nl/berhen
Alles
verandert zo lijkt het.
Maar als we gehecht zijn aan onze gedachten over hoe die
veranderingen eruit moeten zien, voelt het onprettig om de touwtjes
niet in handen te hebben.